• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Przekazano archiwum prezydenta powstańczej Warszawy

    03.08.2010. 04:18
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Dokumenty Marcelego Porowskiego, prezydenta Warszawy z okresu Powstania Warszawskiego, m.in. jego wspomnienia z okresu okupacji niemieckiej, wyrok śmierci sądu PRL, korespondencję więzienną, przekazano Archiwum Państwowemu m.st. Warszawy. Uroczyste przekazanie dokumentów odbyło się 2 sierpnia w Pracowni Naukowej Archiwum Państwowego m.st. Warszawy. Dokumenty Porowskiego przekazała jego synowa Jadwiga Porowska, która w 2010 r. poinformowała o ich istnieniu historyka i varsavianistę prof. Mariana Marka Drozdowskiego.

    "Dokumenty związane z Marcelim Porowskim udało mi się zgromadzić podczas porządkowania domowych archiwów. Są to w większości nigdzie nie publikowane rękopisy, ale także oryginalna dokumentacja dotycząca komunistycznego procesu, w tym akt oskarżenia o współpracę z okupantem, protokół rozprawy i wyrok z 10 lutego 1953 r. skazujący Marcelego Porowskiego na karę śmierci" - mówiła Jadwiga Porowska.

    Archiwum Porowskiego liczy ok. 300 dokumentów. Zawiera m.in. wspomnienia prezydenta dotyczące okresu okupacji i Powstania Warszawskiego, korespondencję więzienną po jego aresztowaniu przez komunistyczne władze oraz artykuły pisane po zwolnieniu z więzienia w 1956 r., traktujące m.in. o konieczności odbudowy w Polsce samorządu terytorialnego.

    Jak powiedział PAP dyrektor Archiwum Państwowego m.st. Warszawy, Ryszard Wojtkowski, uzyskane dokumenty zostaną opracowane, poddane konserwacji oraz udostępnione na początku przyszłego roku w czytelni archiwum i na stronie internetowej. Będzie można je wykorzystać w działalności naukowej lub publicystycznej.

    "Wszystkie dokumenty, które wypływają i pokazują historię Warszawy, są dla naszej instytucji bardzo cenne. Warto zwrócić uwagę, że nie tylko substancja materialna naszej stolicy, ale także substancja kulturalna, duchowa, w tym różne dokumenty, zostały zniszczone w 1944 r. Dlatego te materiały, które się zachowały, pozwalają nam na poznanie nowych wydarzeń i faktów z działalności takich ludzi jak Marceli Porowski, zasłużonych dla naszej stolicy" - powiedział Wojtkowski.

    Podczas uroczystości zaprezentowano także pierwszy egzemplarz książki "Marceli Porowski - prezydent powstańczej Warszawy", którą opracowali na podstawie odnalezionych dokumentów: Jadwiga Porowska, dr Elżbieta Paziewska, red. Stanisław Zieliński i prof. Marian Marek Drozdowski. W książce znajdują się m.in. fragmenty wspomnień Porowskiego z ostatnich dni przed wybuchem Powstania Warszawskiego.

    "Niemcy coś przeczuwali. Duży ruch powstał wśród nich w dniu 1 sierpnia jeszcze przed wybuchem Powstania, zwłaszcza na Żoliborzu, gdzie strzały pomiędzy powstańcami a Niemcami padły już przed oznaczoną godziną. Patrole sowieckie docierały do Wawra. W dniu 29 lipca tzw. Związek Patriotów Polskich przekazał przez radio moskiewskie do ludności Warszawy wezwanie do Powstania" - wspomina Porowski.

    "W dniu 31 lipca widziałem się z płk. Monterem; nic o Powstaniu nie było jeszcze wiadomo. Postanowiliśmy się spotkać nazajutrz, czyli 1 sierpnia o godzinie 5-tej rano. Dowiedziałem się wtedy, że właśnie tegoż dnia o godzinie 16-ej ma wybuchnąć Powstanie. Płk Monter zastrzegł się jednak, że możliwe są jeszcze jakieś zmiany i zalecił dużą ostrożność w dzieleniu się tą wiadomością. Zaskoczyło mnie pytanie płk. Montera, czy wierzę w powodzenie Powstania? Czy mogłem odpowiedzieć inaczej jak twierdząco?" - zastanawiał się prezydent.

    Marceli Porowski, pseudonim "Mazowiecki", "Wolski", "Andrzej Sowa", urodził się w 1894 r. w Woli Bystrzyckiej. Absolwent Politechniki Petersburskiej, w latach 1919-1929 był naczelnikiem Wydziału Finansów Komunalnych w Departamencie Samorządu MSW, a w latach 1929-1939 dyrektorem Związku Miast Polskich. W 1934 r. spotkał się z prezydentem stolicy Stefanem Starzyńskim. Wówczas rozpoczęła się ich przyjaźń. We wrześniu 1939 r. Starzyński mianował go delegatem na dzielnice południowe stolicy.

    W czasie okupacji Porowski był wicedyrektorem Wydziału Administracyjnego i Miejskiego Biura Kontroli w Miejskim Biurze Dzielnicy Warszawa-Śródmieście. Od lipca 1941 r. pełnił obowiązki Delegata Rządu m.st. Warszawy, a od 5 sierpnia 1944 r. dodatkowo - prezydenta i komisarza cywilnego powstańczej Warszawy. Po 1945 roku pracował w Ministerstwie Administracji Publicznej, a od 1950 r. w Ministerstwie Gospodarki Komunalnej, będąc po przejściowym aresztowaniu na przełomie 1945/1946 r. pod stałą obserwacją Urzędu Bezpieczeństwa.

    Aresztowano go 8 grudnia 1951 r. pod zarzutem szpiegostwa, a 10 lutego 1953 r. skazano na karę śmieci, zamienioną na dożywocie. Został zrehabilitowany w 1957 r. ze zrujnowanym zdrowiem, bez możliwości powrotu do aktywnej pracy zawodowej. Pisał artykuły na temat konieczności odrodzenia samorządu terytorialnego, odrzucane przez kolejne redakcje. W ostatnich latach życia pisał wspomnienia. Zmarł w 1963 r. NNO

    PAP - Nauka w Polsce

    hes/ jra/bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Kronika Warszawy – magazyn wydawany przez Archiwum Państwowe m.st. Warszawy i Stowarzyszenie Przyjaciół Archiwum Państwowego m.st. Warszawy. Obecnie ukazuje się co pół roku. Zajmuje się tematyką warszawską – kulturą, historią, zabytkami stolicy, archiwaliami. Odnotowuje ważniejsze wydarzenia, imprezy kulturalne, wystawy (dział Kronika wydarzeń), wymienia opublikowane wydawnictwa o Warszawie (dział Biblioteka warsawianów), zamieszcza recenzje, informuje o śmierci osób zasłużonych dla miasta. Marceli Porowski, (pseud. Sowa, Mazowiecki, Wola ur. 4 lutego 1894 w Woli Bystrzyckiej, powiat łukowski, zm. 20/21 października 1963 w Warszawie) – polski samorządowiec, działacz konspiracyjny, trzydziesty pierwszy prezydent Warszawy. Pomnik Powstańców Warszawy – pomnik znajdujący się na warszawskim pl. Powstańców Warszawy. Odsłonięty 1 sierpnia 1979. Jego autorem jest Andrzej Domański. Na pomniku znajduje się napis: Na tym placu 1 sierpnia 1944 r. o godzinie 17 Kompanie Batalionu „Kiliński” Armii Krajowej rozpoczęły heroiczne walki Powstania Warszawskiego.

    Dzień Pamięci Warszawy – święto lokalne obchodzone 1 sierpnia w celu upamiętnienia wybuchu powstania warszawskiego w 1944 roku. Ustanowione przez Radę Miasta Stołecznego Warszawy uchwałą z dnia 13 marca 2003 roku w miejsce, mającego być obchodzonym w tym samym dniu, Święta Warszawy. Kapitulacja Warszawy – o godzinie 13.15, w dniu 28 września 1939 w budynku fabryki Skody na Rakowcu gen. Tadeusz Kutrzeba i gen. Johannes Blaskowitz podpisali umowę o kapitulacji Warszawy. Ustalono, że do niewoli pójdą tylko polscy oficerowie, żołnierze mieli zostać zwolnieni do domów. Ostatecznie do niewoli niemieckiej dostało się ok. 120-140 tys. polskich żołnierzy walczących w obronie Warszawy. Prezydent miasta Stefan Starzyński wygłosił ostatnie przemówienie przez radio. Mieszkańcom miasta wiadomość o poddaniu się ogłoszono za pośrednictwem plakatów. W trakcie walk zginęło 10 tys. mieszkańców i 2 tys. wojskowych. Zniszczeniu uległo 10 procent budynków, w tym Zamek Królewski. Dla stolicy zaczął się prawie sześcioletni okres okupacji niemieckiej, zakończony 17 stycznia 1945 roku.

    Einsatzkommando der Sicherheitspolizei bei der Kampfgruppe Reinefarth (znane także jako Sonderkommando "Spilker") – specjalna jednostka niemieckiej policji bezpieczeństwa, która w okresie powstania warszawskiego działała przy oddziałach Grupy Bojowej "Reinefarth". Komando, na którego czele stał SS-Hauptsturmführer Alfred Spilker, pełniło funkcję komórki wywiadu Kampfgruppe "Reinefarth", jak również przejęło - począwszy od 8 sierpnia 1944 - większość zadań związanych z "selekcją" wypędzanej ludności Warszawy oraz likwidacją jeńców wojennych i "niepożądanych" osób cywilnych. W sierpniu i wrześniu 1944 Sonderkommando "Spilker" zamordowało co najmniej 5000 mieszkańców Warszawy. Archiwum Państwowe w Poznaniu – pierwsze archiwum w Poznaniu powstało w 1869 r. (Staatsarchiv Posen) jako placówka pruskiej sieci archiwów prowincjonalnych. Gromadziło księgi sądów grodzkich i ziemskich z okresu staropolskiego, akta i dokumenty ze skasowanych klasztorów oraz akta po zlikwidowanych urzędach pruskich.

    Radiostacja im. Tadeusza Kościuszki – działająca w czasie II wojny światowej po stronie radzieckiej rozgłośnia radiowa nadająca z Moskwy. Dnia 30 lipca 1944 roku w godzinach; 15.00, 20.55, 21.55, i 23.00 wyemitowała czterokrotnie komunikaty nawołujące ludność Warszawy do powstania przeciw Niemcom. Były one jedną z szeregu przyczyn powstania warszawskiego. Komunikat ten był powtórzeniem nadanej dnia 29 lipca przez radio moskiewskie audycji Związku Patriotów Polskich o zbliżonej treści. Julian Spitosław Kulski (ur. 5 grudnia 1892 w Warszawie, zm. 18 sierpnia 1976 w Warszawie) – przedwojenny wiceprezydent Warszawy (od 1935), zastępca Stefana Starzyńskiego. Od 28 października 1939 do 5 sierpnia 1944) komisaryczny burmistrz miasta Warszawy. Uważał, że zastępuje w okresie okupacji prezydenta Starzyńskiego, a sprawował funkcję za zgodą władz Państwa Podziemnego i rządu na uchodźstwie.

    Wypędzenie ludności Warszawy – masowe wysiedlenia mieszkańców Warszawy i miejscowości podwarszawskich, przeprowadzone przez okupantów niemieckich w trakcie oraz tuż po zakończeniu powstania warszawskiego.

    Janusz Durko (ur. 23 lutego 1915 w Warszawie) – historyk, archiwista i muzeolog. Urodzony w Warszawie w rodzinie o tradycjach lewicowych, PPS-owskich. W 1934 roku ukończył gimnazjum im. Jana Zamojskiego w Warszawie. W latach 1934-1938 studiował historię na Uniwersytecie Warszawskim.Absolwent Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego, autor licznych publikacji o Warszawie i ruchu robotniczym. Uczeń Władysława Tomkiewicza i Wacława Tokarza. Obronił pracę magisterską Stanowisko Gdańska w czasie wojny polsko-szwedzkiej 1623-1629. W czasie niemieckiej okupacji pracował jako sekretarz i członek zarządu Społecznego Przedsiębiorstwa Budowlanego w Warszawie, gdzie zatrudnionych było wielu Żydów z tzw. „aryjskimi” papierami. Od jesieni 1942 r. do wybuchu Powstania Warszawskiego w mieszkaniu Janiny i Janusza Durków schronienie znalazło około 20 osób - uciekinierów z getta. Na wniosek Ocalonych Instytut Yad Vashem nadał państwu Durko tytuł „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” w 1989 roku. W 1948 roku obronił pracę doktorską Początki ruchu socjalistycznego w Królestwie Polskim. W 1955 otrzymał tytuł docenta. Od 1945 roku był pracownikiem naukowym Instytutu Pamięci Narodowej i Instytutu Historii Najnowszej. W latach 1947-1951 wykładał na Akademii Nauk Politycznych. Od 1951 roku pracował w WHP/ZHP przy KC PZPR, gdzie kierował tamtejszym archiwum. Od 1971 do 1981 roku pracował Centralnym Archiwum PZPR, którego był kierownikiem. W latach 1952-2004 był dyrektorem Muzeum Historycznego m.st. Warszawy (najdłuższy staż w Polsce). Przez wiele lat związany z Zakładem Historii Partii przy KC PZPR, gdzie był wicedyrektorem, następnie z Centralnym Archiwum KC PZPR. Członek Komitetu Opieki nad Starymi Powązkami im. Jerzego Waldorffa. Współzałożyciel i członek Towarzystwa Przyjaciół Warszawy.

    Muzeum Powstania Warszawskiego – muzeum historyczne w Warszawie, samorządowa instytucja kultury m.st. Warszawy, założone w 1983 jako Muzeum i Archiwum Powstania Warszawskiego. Zostało otwarte w 2004 i wpisane do Państwowego Rejestru Muzeów (nr 81) w 2005. Placówka dokumentuje historię powstania warszawskiego. Varsaviana (z łac. Varsavia - Warszawa, . Varsavia) - dokumenty, rękopisy dotyczące dziejów miasta Warszawy. Mianem tym określane są także m.in. stare pocztówki jak i inne przedmioty materialne związane z Warszawą. Duży zbiór varsavianów znajduje się w Bibliotece Publicznej m.st. Warszawy.

    Elektrownia Powiśle – elektrownia uruchomiona w 1904 w Warszawie na Powiślu, znana też pod nazwą Elektrownia Warszawska i Elektrownia Miejska. Elektrownia zbudowana jako prywatna w 1933 dostała się pod nadzór państwowy, w 1937 przejęta przez Zarząd Miasta Warszawy. Elektrownia działała w okresie obrony Warszawy w 1939 i w okresie powstania warszawskiego w 1944. Uruchomiona już w 1945 została zamknięta na początku lat 90. XX wieku. Masa Powstańcza - organizowany od 2007 roku przejazd rowerzystów i rolkarzy ulicami Warszawy, którego celem jest upamiętnienie uczestników powstania warszawskiego. Inicjatywa powstała przy współudziale Warszawskiej Masy Krytycznej oraz Muzeum Powstania Warszawskiego. Przejazd odbywa się co roku, w okolicach 1 sierpnia.

    Edmund Oppman (ur. 14 sierpnia 1903 w Jekatierynosławiu na Ukrainie, zn. 12 stycznia 1951 w Londynie) - historyk dziejów nowożytnych zwłaszcza dziejów Warszawy, archiwista. Absolwent historii na UW. Był uczniem Marcelego Handelsmana, doktorat - 1928. Następnie pracował w Archiwum Akt Dawnych i Archiwum Wojskowym w Warszawie. Po II wojnie światowej znalazł się na emigracji. Organizował tam polskie archiwa we Francji i Wielkiej Brytanii. Był kierownikiem Archiwum Instytutu Historycznego im. W. Sikorskiego w Londynie. Współorganizator Polskiego Towarzystwa Historycznego na Obczyźnie i współredaktor pisma "Teki Historyczne". Jego żoną była Regina Oppmanowa. Ratusz – bezpłatny magazyn wydawany przez władze Warszawy w latach 1992–1998. Ukazywał się z podtytułem Dwutygodnik (Zarządu) Związku Dzielnic-Gmin Warszawy, a następnie Magazyn Miasta Stołecznego Warszawy. Zajmował się bieżącymi sprawami miasta, architekturą i urbanistyką, infrastrukturą miejską, historią, kulturą i przyrodą Warszawy oraz problematyką społeczną.

    Cmentarz Powstańców Warszawy – największy w Europie cmentarz wojenny, otwarty 25 listopada 1945 z przeznaczeniem na pochówki osób ekshumowanych początkowo do zbiorowych grobów "przejściowych" z ulic i placów Warszawy, poległych głównie podczas powstania warszawskiego; wpisany do rejestru zabytków w 2012. Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Ochota m.st. Warszawy jest samorządową instytucją kultury, zajmującą się gromadzeniem, opracowaniem, przechowywaniem i udostępnianiem zbiorów bibliotecznych, informującą o swoich i obcych materiałach bibliotecznych. Siedziba biblioteki mieści się w Dzielnicy Ochota m.st. Warszawa i działa na podstawie statutu, nadanego jej przez Radę m.st. Warszawy. Biblioteka, oprócz dziewięciu wypożyczalni książek dla dorosłych i dla dzieci, składa się z mediateki ("Przystanek książka"), Czytelni Naukowej oraz Wypożyczalni Książek Naukowych.

    Honorowi Obywatele Miasta Warszawy: Tytuł nadawany ludziom szczególnie zasłużonym dla miasta stołecznego Warszawy. W latach 1918-1929 był nadawany przez Radę Miejską. Tradycję wznowiła, z okazji Święta Warszawy 21 kwietnia, Rada Warszawy w 1992 roku nadając tytuły Stanisławowi Broniewskiemu "Orszy", Aleksandrowi Gieysztorowi, Janinie i Zbigniewowi Porczyńskim oraz Jerzemu Waldorffowi. Zgodnie z przepisem paragrafu 5 Statutu Miasta Stołecznego Warszawy uchwalonego 10 stycznia 2008 "Honorowe Obywatelstwo miasta stołecznego Warszawy, (...) jest wyrazem najwyższego wyróżnienia i uznania dla zasług lub wybitnych osiągnięć obywateli polskich i cudzoziemców. (...)" Wniosek o nadanie tytułu mogą złożyć Prezydent Warszawy, kluby radnych lub rada dzielnicy. Osoby wyróżnione mogą uczestniczyć na prawach honorowych gości w: sesjach Rady Miasta; uroczystościach Miasta; imprezach kulturalnych, sportowych, rekreacyjnych i innych organizowanych przez Miasto, a także mają prawo do bezpłatnych przejazdów środkami komunikacji miejskiej.

    Dodano: 03.08.2010. 04:18  


    Najnowsze