• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Sesja Żołnierze wyklęci oraz bracia leśni w Białymstoku

    01.03.2012. 10:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    O polskim i litewskim podziemiu niepodległościowym dyskutowali w środę historycy podczas sesji naukowej na Uniwersytecie w Białymstoku. W ich ocenie, działalność ta miała ze sobą wiele wspólnego, niekiedy też oddziały ze sobą współpracowały. 

    Sesja "Żołnierze wyklęci oraz bracia leśni - zbrojne podziemie niepodległościowe w Polsce i na Litwie po drugiej wojnie światowej" odbyła się w przeddzień Narodowego Dnia Pamięci "Żołnierzy Wyklętych", który przypada 1 marca.

    Wzięli w niej udział historycy związani z Instytutem Historii i Nauk Politycznych Uniwersytetu w Białymstoku oraz litewskimi ośrodkami naukowymi. Podczas spotkania mówiono m.in. o specyfice polskiego i litewskiego podziemia - o ich działalności i liczebności, a także podobieństwach i różnicach.

    Jak powiedział PAP jeden z prelegentów, Piotr Łapiński z oddziału IPN w Białymstoku, w 1944 roku, kiedy na teren zarówno obecnej Polski jak i Litwy wkroczyły wojska Armii Czerwonej, podziemie polskie i litewskie miały wspólnego wroga - Związek Radziecki.

    Dodał, że walczyły one "z sowieckim zniewoleniem i komunistyczną okupacją". Żołnierze mieli podobne metody i środki walki z okupantem, niekiedy też działali wspólnie.

    Powiedział, że współpraca odbywała się na podstawie umów zawartych w 1946 roku. Jako przykład takich działań, Łapiński podał likwidację posterunku milicji w Szypliszkach (Podlaskie), w którym brali udział żołnierze polskiego i litewskiego podziemia.

    Według Łapińskiego, podobny był też los tych oddziałów. Koniec działalności litewskiego podziemia szacuje się na rok 1953, a polskiego na 1956 rok. Historyk powiedział, że zostali wtedy "wyłapani" z lasów ostatni partyzanci. Dodał, że niektórzy z nich ukrywali się dłużej, jak polski por. Stanisław Marchewka "Ryba", który został złapany w 1957 roku.

    Łapiński dodał, że na Litwie podziemie stłumiła okupacja sowiecka, a w Polsce władze komunistyczne. Historyk podkreślił, że występowały też różnice. Podziemie na Litwie było młodsze od polskiego, bo powstało dopiero w momencie wejścia Armii Czerwonej na jej teren. Dodał, że na Litwie konspiracja w czasie okupacji niemieckiej była "nic nieznaczącym" marginesem, w Polsce zaś podziemie wywodziło się właśnie z okresu okupacji niemieckiej.

    Łapiński dodał, że między oddziałami jeszcze w okresie okupacji niemieckiej dochodziło też do konfliktów. Podał przykład Wileńszczyzny, gdzie Litwini, opowiadając się po stronie Niemców, weszli w konflikt ze strukturami polskiego podziemia na tym terenie. Doszło wtedy do zbrojnych starć, w wyniku których litewskie podziemie zostało rozbite. Jednak, jak zauważył, np. w Suwałkach pod okupacją niemiecką między podziemiem polskim i litewskim nie dochodziło do konfliktów.

     

    Prof. Wojciech Śleszyński, dyrektor Instytutu Historii i Nauk Politycznych Uniwersytetu w Białymstoku pytany przez PAP o specyfikę polskiego podziemia na Białostocczyźnie powiedział, że jeszcze w latach 50. było dobrze zorganizowane. Dodał, że o jego sile stanowiła też liczebność (w 1944 roku działało w nim ok. 43 tys. żołnierzy), a także wsparcie lokalnej społeczności.

    Śleszyński zaznaczył, że w skład podziemia na Białostocczyźnie wchodzili zarówno miejscowi żołnierze, którzy "nie chcieli pogodzić się z systemem komunistycznym" jak i polska partyzantka z dawnych ziem kresowych, które po 1944 roku znalazły się w granicach Związku Radzieckiego. Dodał, że te oddziały były przygotowane do walki z okupantem niemieckim i z partyzantką sowiecką.

    W ramach konferencji, zaprezentowano też film i wystawę poświęconą podporucznikowi Zbigniewowi Rećce "Trzynastce", który zginął w 1946 roku w walce z plutonem operacyjnym MO koło Wysokiego Mazowieckiego. Jesienią 1942 roku, 19-letni wówczas Rećko, wsławił się akcją samodzielnego wyprowadzenia z białostockiego aresztu Gestapo trzech członków sztabu i łączniczki okręgu Białystok Armii Krajowej.

    PAP - Nauka w Polsce

    swi/ rof/ abe/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Pomnik prawosławnych mieszkańców Białostocczyzny zabitych i zaginionych w latach 1939–1956 – pomnik-kapliczka położony na terenie należącym do prawosławnej parafii Świętego Ducha w Białymstoku. Upamiętnia wszystkich wyznawców prawosławia, którzy w latach 1939-1956 stracili życie na Białostocczyźnie: walcząc w szeregach Wojska Polskiego oraz Armii Czerwonej, w czasie deportacji radzieckich, wskutek terroru niemieckiego, radzieckiego i działań polskiego podziemia niepodległościowego. Fundacja Uniwersytetu w Białymstoku - polska fundacja założona w 2004 w celu wspierania rozwoju Uniwersytetu w Białymstoku w zakresie działalności dydaktycznej, naukowej i studenckiej. Obława augustowska (inaczej: obława lipcowa) – operacja przeprowadzona w lipcu 1945 roku przez oddziały Armii Czerwonej siłami 385 Pułku Strzeleckiego Wojsk Wewnętrznych NKWD oraz wydzielonymi oddziałami LWP i UB. Miała ona na celu rozbicie i likwidację oddziałów podziemia niepodległościowego i antykomunistycznego w rejonie Suwałk i Augustowa. Obława augustowska nazywana jest niekiedy "Małym Katyniem". Podobną akcję antypartyzancką przeprowadzono w sierpniu 1945 roku również na Litwie.

    Grzegorz Zackiewicz (ur. 1971) – historyk dziejów najnowszych. Absolwent historii (1996) Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku. Doktorat (2002) i habilitacja (2014) na Uniwersytecie w Białymstoku. Adiunkt w Instytucie Historii i Nauk Politycznych Uniwersytetu w Białymstoku. Główne zainteresowania badawcze to historia polityczna i historia idei I połowy XX wieku oraz stosunki polsko-rosyjskie i polsko-radzieckie XIX-XX w. Szlak Dziedzictwa Żydowskiego w Białymstoku – pieszy znakowany szlak turystyczny w Białymstoku utworzony i zorganizowany z inicjatywy grupy doktorantów i studentów Uniwersytetu w Białymstoku – wolontariuszy Fundacji Uniwersytetu w Białymstoku. Otwarcie szlaku miało miejsce 20 czerwca 2008 roku. Wydarzenie to poprzedzało przygotowanie ścieżki i mapy szlaku oraz materiałów informacyjnych i edukacyjnych związanych z historią Żydów w Białymstoku.

    Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” – polskie święto państwowe obchodzone corocznie 1 marca, poświęcone pamięci Żołnierzy Wyklętych – żołnierzom antykomunistycznego i niepodległościowego podziemia, ustanowione na mocy ustawy z dnia 3 lutego 2011 roku. Święto nie jest dniem wolnym od pracy. Bractwo Włościan Białorusinów – białoruska organizacja o charakterze militarnym działająca wiosną 1922 roku w okolicach Kleszczel na Białostocczyźnie w II Rzeczypospolitej. Zajmowała się działalnością dywersyjną. Była jedną z większych tego typu organizacji tego okresu. Oddział wydawał swoje pismo „Biełaruski Partyzan”. Działał kilka miesięcy w 1922 roku, został rozbity przez połączone oddziały polskiego wojska i policji.

    Stanisław Kryński ps. Kmicic (ur. 1916 w Mińsku, obecnie Białoruś, zm. 1944(?)) – porucznik, żołnierz Narodowych Sił Zbrojnych, okręg XIII Białostocki. Szef Oddziału VI Oświatowo-Wychowawczego Komendy Okręgu, od 1942 redaktor naczelny "Naszego Czynu", oficjalnego organu Okręgu Białostockiego. Aresztowany przez NKWD w listopadzie 1944 i zamordowany. Nieznana jest data egzekucji ani miejsce pochówku. Symboliczny grób znajduje sie na Cmentarzu Farnym w Białymstoku. Wiktor Kania pseudonim "Felek", "Andrzej", "Mrówka", "Nad" (ur. 13 grudnia 1914 w Katowicach, zm. 5 maja 1946 w Osinach koło Żor) - żołnierz Wojska Polskiego, Armii Krajowej, Konspiracyjnego Wojska Polskiego, uczestnik podziemia antykomunistycznego na Śląsku, porucznik.

    Muzeum Wojska w Białymstoku powołano do życia we wrześniu 1968 roku jako oddział Muzeum Okręgowego (obecnie Muzeum Podlaskie). Zawdzięczać to można pasji badawczej i kolekcjonerskiej wielu osób związanych z wojskowością. Niemałą rolę odegrała też potrzeba udokumentowania zbrojnych wystąpień, a w związku z tym stworzenia placówki, w której przechowywane przedmioty otoczone byłyby opieką i ocalone przed zapomnieniem. Równocześnie powzięto zamysł utworzenia ośrodka badań nad historią wojskową ziem północno-wschodniej Polski.

    Żołnierze Wyklęci (Żołnierze Niezłomni, Żołnierze drugiej konspiracji) – określenie żołnierzy podziemia niepodległościowego i antykomunistycznego, stawiających opór sowietyzacji Polski i podporządkowania jej ZSRR. Ostatni „żołnierz wyklęty” – Józef Franczak ps. „Lalek” z oddziału kpt. Zdzisława Brońskiego „Uskoka” – zginął w obławie w Majdanie Kozic Górnych pod Piaskami (woj. lubelskie) osiemnaście lat po wojnie – 21 października 1963 roku.

    Norbert Ołyński (ur. 1913, zm. 1983) – prawnik, sędzia, oficer Ludowego Wojska Polskiego, odpowiedzialny za skazanie na śmierć 32 żołnierzy podziemia niepodległościowego. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku rozpoczęło swoją działalność w 1972 roku jako Sekcja Wydawnicza Filii Uniwersytetu Warszawskiego. W roku 1997 Filia Uniwersytetu Warszawskiego uzyskała samodzielność i powstał Uniwersytet w Białymstoku. Oferta wydawnicza została wówczas rozszerzona o podręczniki akademickie, czasopisma naukowe oraz prace zbiorowe i materiały z konferencji odbywających się w nowo powstałych wydziałach, katedrach i instytutach.

    Władysław Liniarski, ps. "Mścisław", "Wuj", "Jan" (ur. 23 listopada 1897, zm. 11 kwietnia 1984 w Warszawie) – pułkownik Wojska Polskiego, komendant Białostockiego Okręgu ZWZ-AK (nieprzerwanie przez 5 lat); od stycznia 1945 komendant Białostockiego Okręgu AKO; jeden z "żołnierzy wyklętych"; działacz podziemia antykomunistycznego, ofiara represji stalinowskich; w 1979 został członkiem Komitetu Porozumienia na rzecz Samostanowienia Narodu.

    Dodano: 01.03.2012. 10:19  


    Najnowsze