• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • W Domu Mikołaja Kopernika wystawa poświęcona Janowi Heweliuszowi

    03.03.2010. 16:21
    opublikowane przez: Piotr aewski-Banaszak

    Sylwetkę Jana Heweliusza, największego po Mikołaju Koperniku astronoma w dziejach nauki polskiej, przybliża wystawa "Jan Heweliusz (1611-1687) gdański uczony i artysta", którą można oglądać w Domu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

    "Wśród wielu eksponatów związanych z życiem i działalnością uczonego, na wystawie można zobaczyć jedyny zachowany do naszych czasów przyrząd pochodzący ze strawionego przez ogień obserwatorium astronoma - cyrkiel proporcjonalny sygnowany przez samego mistrza" - mówi kurator wystawy, Iwona Urbańska.

    Jan Heweliusz urodził się 28 stycznia 1611 r. w zamożnej rodzinie, zajmującej się przede wszystkim intratnym interesem, jakim był handel piwem i zbożem. Siedmioletni Heweliusz rozpoczął naukę w Gimnazjum Gdańskim. Tam, dzięki swoim zdolnościom, znalazł się pod osobistą opieką Piotra Krgera. Uczył się od niego matematyki, gnomiki i astronomii, w zakresie daleko przekraczającym ramy szkolnego nauczania.

    W 1630 r. podjął studia prawnicze w Lejdzie. Kształcił się także w Anglii i Francji. Podróże uczonego przerwała jednak choroba ojca. W 1934 r. Heweliusz wrócił do Gdańska i przejął kierownictwo browarami. Został przyjęty do cechu piwowarów. Dowodem szacunku, którym cieszył się astronom w rodzinnej społeczności było przyjęcie go w poczet ławników Starego Miasta Gdańska, a potem wybór na jednego z pięciu radnych Starego Miasta w Głównej Radzie Miejskiej. Funkcję tę piastował do końca życia.

    "Mimo licznych obowiązków związanych z prowadzeniem rodzinnego interesu oraz udziałem w życiu publicznym Gdańska, Heweliusz całe życie pozostał wierny swojej największej pasji, którą była astronomia. W tej dziedzinie prowadził przede wszystkim obserwacje pozycji i powierzchni ciał niebieskich. Opracowywał mapy nieba i katalogi gwiazd. Odkrywał nowe gwiazdozbiory, którym nadawał nazwy. Wiele z nich zostało zatwierdzonych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną i funkcjonuje do dnia dzisiejszego, np. Trójkąt, Lew Mały, Psy Gończe, Warkocz Bereniki" - przypomina Urbańska.

    Jak dodaje, Heweliusz jako jeden z ostatnich do obserwacji pozycji ciał niebieskich nie stosował lunet, mimo tego prowadzone przez niego pomiary odznaczały się dużą dokładnością. Było to możliwe dzięki ponadprzeciętnej, genialnej wprost zdolności widzenia astronoma.

    Precyzję pomiarów gwarantowały Heweliuszowi także instrumenty astronomiczne, które wykorzystywał. Swoje obserwatorium astronomiczne uczony zbudował na specjalnie skonstruowanym w tym celu tarasie, zlokalizowanym na dachach trzech kamienic przy ul. Korzennej 53-55 w Gdańsku. Jego budowę datuje się na rok 1650.

    Znajdowała się w nim cała kolekcja rozmaitych przyrządów astronomicznych: kwadrantów, sekstantów, oktantów oraz lunet wykorzystywanych do obserwacji powierzchni ciał niebieskich, np. Księżyca. Większość z nich wykonana była z metalu, ponieważ przyrządy z drewna szybko niszczały, a przez to fałszowały wyniki pomiarów. To pomieszczenie spłonęło w nocy z 26/27 września 1679 roku.

    Wystawa w Toruniu będzie czynna do 27 czerwca 2010 r.

    Źródło:
    PAP - Nauka w Polsce

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Peryskop – przyrząd optyczny służący do obserwacji przedmiotów znajdujących się poza polem widzenia obserwatora lub zakrytych przeszkodami. Pierwotna koncepcja opierała się na systemie luster umocowanych na wysięgniku, później lustra lub pryzmaty umieszczano w obudowie. Wynalazcą peryskopu był gdański astronom Jan Heweliusz. Piotr Krüger (1580-1639) – gdański astronom i matematyk. Urodził się w Królewcu i tam pobierał pierwsze nauki. Następnie kontynuował je w Gdańsku. W 1600 roku wyjechał do Pragi celem nawiązania kontaktów z Tychonem Brahem. Tam spotkał się z Keplerem, z którym prowadził korespondencję. Kolejne studia odbył w Lipsku i Wittenberdze. W 1606 roku uzyskał tytuł magistra filozofii. Po powrocie w 1609 roku nauczał matematyki i poetyki w Gdańskim Gimnazjum Akademickim; nauczyciel Jana Heweliusza. Autor rozpraw z astronomii i trygonometrii i konstruktor przyrządów astronomicznych. Był jednym z pierwszych astronomów w Polsce, którzy otwarcie opowiedzieli się za heliocentryczną teorią Kopernika. Pomniki Jana Heweliusza – dwa pomniki polskiego astronoma Jana Heweliusza na gdańskim Starym Mieście i jeden na osiedlu Przymorze Małe.

    Jan Heweliusz, łac. Johannes Hevelius, niem. Johann Hewelcke, inne formy nazwiska: Hewel, Hewelke, Höfelcke, Hövellius, Höwelcke (ur. 28 stycznia 1611 w Gdańsku, zm. 28 stycznia 1687 tamże) – gdański astronom, matematyk i konstruktor instrumentów naukowych. Obserwatorium astronomiczne – zespół budynków i przyrządów służących do prowadzenia obserwacji astronomicznych ciał niebieskich.

    Nagroda Naukowa Miasta Gdańska im. Jana Heweliusza - nagroda przyznawana przez Prezydenta Miasta Gdańska za wybitne osiągnięcia naukowe. Nagrodę, ustanowioną w 1987 roku, początkowo przyznawano jednej osobie rocznie. Od 2001 wprowadzono podział na nagrodę w kategorii nauk ścisłych i przyrodniczych oraz w kategorii nauk humanistycznych. Pomysłodawcami nagrody byli prezydent miasta Kazimierz Rynkowski oraz prof. Robert Szewalski. Uroczystość wręczenia Nagrody odbywa się rokrocznie 28 stycznia w rocznicę urodzin Jana Heweliusza Hotel Gdańsk Stare Miasto, dawniej Hotel Hevelius Gdańsk i Hotel Heweliusz – najwyższy hotel w Gdańsku. Właścicielem budynku jest firma Orbis Grupa Hotelowa. Wieżowiec położony jest na Starym Mieście. Z jego okien rozciąga się widok na starą zabudowę historycznego Gdańska oraz Zatokę Gdańską. Sam budynek widoczny jest ze Starego Miasta, terenów stoczniowych i Fortów.

    Lisek (łac. Vulpecula, dop. Vulpeculae, skrót Vul, inna używana nazwa Lis) – niezbyt jasny gwiazdozbiór nieba północnego, wprowadzony przez gdańskiego astronoma Jana Heweliusza, opublikowany w 1690 roku, pod pierwotną nazwą Lis z Gęsią, w pośmiertnie wydanym atlasie Firmamentum Sobiescianum. Znajduje się on wewnątrz formacji "trójkąta letniego". Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 45. Widoczny w Polsce od wiosny do jesieni. Libracja (od łacińskiego libra − waga, librare − kołysać się w równowadze) – powolne wahania, zazwyczaj bryły jednego ciała niebieskiego, obserwowanego z powierzchni innego, ale także − cykliczne wahania długości orbitalnej naturalnych satelitów planet oraz niektórych elementów ich orbit, powodowane rezonansami ich okresów obiegów (np. u kilku większych księżyców Saturna). W przypadku Księżyca termin ten określa pewien rodzaj ruchów globu księżycowego, oglądanych z Ziemi, a objawiających się drobnymi okresowymi przemieszczeniami szczegółów widocznych na tarczy Księżyca względem jej środka i brzegu. Librację Księżyca odkrył Galileusz w 1637 roku; niemal jednocześnie badał ją także Heweliusz. Okres obrotu Księżyca wokół własnej osi jest zsynchronizowany z okresem obiegu dookoła Ziemi. Zatem zwraca się on do naszej planety zasadniczo cały czas tą samą stroną. Zjawisko libracji pozwala jednak oglądać z Ziemi wąski pas brzegowy drugiej strony Księżyca. Odpowiednio długo prowadzone obserwacje pozwalają zobaczyć 59% jego powierzchni.

    Ryś (łac. Lynx, dop. Lyncis, skrót Lyn) – gwiazdozbiór nieba północnego, wprowadzony przez gdańskiego astronoma Jana Heweliusza, aby wypełnić lukę między Woźnicą i Wielką Niedźwiedzicą, opublikowany w 1690 roku, w pośmiertnie wydanym atlasie Firmamentum Sobiescianum. Nadał mu tę nazwę ze względu na oczy rysia, które musiałby posiadać obserwujący, aby ją odnaleźć (kotowatym, w szczególności rysiom, folklor przypisywał nadzwyczajne widzenie nocą, w tym możliwość widzenia przez ściany). Jednakże zwierzę,które narysował na swojej mapie nieba, tylko w niewielkim stopniu przypomina prawdziwego rysia. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 60. Widoczny w Polsce od jesieni do wiosny.

    Obserwatorium Astronomiczne im. profesora Roberta Głębockiego - obserwatorium astronomiczne znajdujące się w Gdańsku na terenie Gdańskich Szkół Autonomicznych przy ul.Osiek 11/12. Obserwatorium otwarto 30 sierpnia 2009 roku i nadano mu imię na cześć profesora Roberta Głębockiego astronoma i wieloletniego wykładowcy na Uniwersytecie Gdańskim. W obserwatorium regularnie odbywają się zajęcia dla uczniów Gdańskich Szkół Autonomicznych i uczniów szkół z Trójmiasta.

    Mikołaj Schwichtenberg - (ur. 1435, zm. 1518) gdańskim i pomorskim oficjał, bibliotekarz w Gdańsku i bibliofil. Opiekun gdańskiej biblioteki kościoła N.P. Maryi, wikariusz przy kaplicy WW. Świętych w tymże kościele, ponadto właściciel największej z dotychczas znanych w Gdańsku z tego okresu bibliotek prywatnych. Większą część swej prywatnej biblioteki ofiarował kościołowi św. Jana, gdzie był proboszczem. Jednak 10 dzieł przekazał bibliotece kościoła NP Maryi, której przez długie lata był pierwszym oficjalnym bibliotekarzem. Panienka z okienka – fikcyjna postać gdańskiej mieszczanki odwołująca się do popularnej powieści historycznej Jadwigi Łuszczewskiej (Deotymy). W ostatnich latach postać "Panienki z okienka" jest wykorzystywana w charakterze oficjalnej promocji miasta Gdańska. W castingu na "Panienkę z Okienka" (organizowanym przez Muzeum Historyczne Miasta Gdańska) mogą brać udział wszystkie gdańszczanki od 18 do 23 roku życia. Zwyciężczyni castingu reprezentuje w stylowym ubiorze z XVII wieku miasto Gdańsk na najważniejszych uroczystościach miejskich. W letnim sezonie turystycznym w Gdańsku można ją spotkać na ulicy Długiej, przy Długim Targu i przede wszystkim w Sieni Gdańskiej Nowego Domu Ławy, siedzibie gdańskich patrycjuszy.

    Tarcza Sobieskiego (lub po prostu Tarcza, łac. Scutum Sobiescianum albo Scutum, dop. Scuti, skrót Sct) – mały gwiazdozbiór nieba południowego, leżący w pobliżu równika niebieskiego. Wprowadzony przez Jana Heweliusza w 1683 roku dla upamiętnienia najmożniejszego protektora gdańskiego astronoma, króla Jana III Sobieskiego, po jego słynnej wiedeńskiej wiktorii. Nazwał go wtedy Scutum Sobiescianum. Opublikowany w 1690 roku, w pośmiertnie wydanym atlasie Firmamentum Sobiescianum, trzeciej części zadedykowanego w całości królowi dzieła Heweliusza Prodromus Astronomiae. Jest to jeden z 88 współcześnie rozróżnianych gwiazdozbiorów. W Polsce widoczny latem. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 20. Katastrofa promu Jan Heweliusz – zatonięcie polskiego promu MF Jan Heweliusz, które miało miejsce 14 stycznia 1993 w godzinach wczesnorannych na Morzu Bałtyckim u wybrzeży niemieckiej wyspy Rugia.

    Andrzej Ułasiewicz (ur. 12 czerwca 1946, zm. 14 stycznia 1993 w katastrofie promu Jan Heweliusz) – ostatni kapitan promu kolejowo-samochodowego MF Jan Heweliusz, który zatonął 14 stycznia 1993.

    Dodano: 03.03.2010. 16:21  


    Najnowsze