• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • W Kielcach wystawa regionalnego stroju ludowego

    19.09.2010. 23:11
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Charakterystyczne dla początku XX wieku rodzaje ubiorów mieszkańców wsi świętokrzyskiej można oglądać na wystawie "Odmiany stroju ludowego na Kielecczyźnie". Muzeum Narodowe w Kielcach będzie ją prezentować do 21 listopada.

    "Odświętny ubiór chłopski, czyli strój ludowy, ukształtował się ostatecznie w drugiej połowie XIX wieku. Uwłaszczenie chłopów, a co się z tym wiąże wzrost zamożności wsi - to bezpośrednia przyczyna rozkwitu stroju ludowego, jego bogactwa i zróżnicowania" - powiedziała PAP Janina Skotnicka, kierowniczka działu etnograficznego kieleckiego muzeum.

    Świętokrzyskie w obecnych granicach administracyjnych stanowi część Kielecczyzny - większego terytorium historycznego, zamkniętego biegami rzek Wisły i Pilicy. Na tym obszarze wyodrębniło się sześć odmian stroju regionalnego; w części centralnej - świętokrzyska i kielecko-włoszczowska, na południu - sandomierska i krakowska, a na północy - radomska i opoczyńska. "W granicach woj. świętokrzyskiego znalazły się cztery pierwsze grupy strojów; północne odmiany jedynie w obszarze peryferycznym" - wyjaśniła muzealniczka.

    "Dla północnych i centralnych odmian strojów, w ubiorach kobiecych charakterystyczne są zapaski z samodziałowych tkanin pasiastych o zróżnicowanym układzie pasków i kolorystyce. Strój męski różnicuje głównie odmienny w kroju typ sukmany. Na wystawie nie ma unikatowego dziś, odświętnego ubioru sandomierskiego, który zaniknął już w drugiej połowie XIX wieku" - zaznaczyła Skotnicka. Zasięg występowania poszczególnych odmian przedstawi mapa umieszczona na ekspozycji - dodała.

    Codzienny, wiejski ubiór roboczy, uszyty był z płótna lnianego i noszony na całym obszarze Kielecczyzny. Męski składał się ze zgrzebnych lnianych spodni i wypuszczonej na nie koszuli przepasanej rzemiennym paskiem. Na wierzch zakładano lejbik albo guńkę - rodzaj płóciennego płaszcza. Kobiety nosiły lniane koszule z doszytym do stanu tzw. nadołkiem z płótna gorszego gatunku, lniane spódnice i zgrzebne zapaski; białe lub farbowane, przeważnie na granatowo lub zielono.

    Tkactwo ludowe w regionie świętokrzyskim ma odległe tradycje. Płótno - w zależności od gatunku - przeznaczano na worki i płachty, prześcieradła, odzież roboczą i odświętną. Używano je w naturalnej barwie, ewentualnie je wybielano lub farbowano. Do czasu wprowadzenia barwników syntetycznych - w latach 80. XIX wieku - używano do farbowania barwników naturalnych, głównie roślinnych; gama kolorystyczna tkanin była więc wąska.

    W mniejszym zakresie niż płótno lniane i konopne wyrabiano na wsi tkaniny wełniane na sukmany, spódnice i zapaski, noszone początkowo przez zamożniejszą ludność wiejską wyłącznie jako ubiór świąteczny. Szersze wykorzystanie tkanin wełnianych w ubiorach chłopskich miało związek z rozwojem hodowli owiec w drugiej połowie XIX wieku. MCH

    PAP - Nauka w Polsce

    abe/bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Polskie stroje ludowe były używane przez większość polskich grup etnograficznych. Okres największego rozwoju strojów ludowych przypada na 2. połowę XIX i początek XX wieku, kiedy uwłaszczenie chłopów, rozwój gospodarki towarowej oraz przemysłu, spowodowały wzrost zamożności chłopów. W okresie międzywojennym strój ludowy zaczął być traktowany jako odzież odświętna, noszona na wielkie okazje, a nie jako ubiór codziennego użytku. Wygląd stroju uzależniony był od regionu Polski, gdzie powstawał, warunków klimatycznych, typu gospodarki, stosunków społeczno- gospodarczych oraz historii regionu w którym powstawał. Pomysły na stroje często czerpano ze strojów szlacheckich i mieszczańskich, mundurów wojskowych. Wpływ miała również moda europejska okresu baroku i renesansu. Zdobienie stroju zależało od zamożności grup etnograficznych i indywidualnie właściciela. Strój kociewski – strój ludowy wykorzystywany przez grupę etnograficzną Kociewiaków. Do naszych czasów nie zachowały się prawie żadne elementy stroju kociewskiego, na podstawie których jednoznacznie można by było stwierdzić jak wyglądał tradycyjny strój kociewskiego chłopa. Proces zanikania stroju ludowego rozpoczął się już w połowie XIX w. Przyczynił się do tego gwałtowny rozwój przemysłu włókienniczego, który już wtedy zalewał tanimi wyrobami miejskie i wiejskie rynki zbytu. Wpłynął na to także postępujący rozwój komunikacji,które sprzyjały migracji wewnętrznej i zewnętrznej ludności wiejskiej, która poszukiwała pracy. W ten sposób ludność Kociewia uległa modom i wzorom miejskim, stopniowo odchodząc od tradycyjnego stroju. Strój Cieszyński, inaczej wałaski – jeden ze śląskich strojów ludowych noszony przez grupę etnograficzną Wałachów cieszyńskich, zamieszkujących znaczny obszar Śląska Cieszyńskiego. Zdobienia, kroje i materiały świadczą o tym, że jest repliką ubiorów historycznych, zaś tradycja stroju cieszyńskiego zakorzeniona jest w epoce renesansu. W samym Cieszynie strój męski noszony był jedynie do schyłku XIX wieku, przy czym strój kobiecy rozpowszechnił się na okolice Wisły, Koniakowa, Istebnej, gdzie wcześniej przeważały stroje Górali śląskich. Kobiecy strój cieszyński podlegał wielu przemianom zarówno w zakresie zdobnictwa, jak i lepszej jakości materiałów wykorzystywanych do jego produkcji. Ze względu na swoje bogactwo i elegancję szybko stał się obiektem zainteresowania rzeszy artystów i folkloroznawców.

    Suknia, sukienka – wierzchni jednoczęściowy strój kobiecy, okrywający tułów i nogi, często także ręce. W przeszłości był to ubiór zarówno męski jak i kobiecy. Suknia wyewoluowała z wczesnośredniowiecznych płaszczy i peleryn na skutek zmiany ich kroju i udoskonalenia tkanin. Za moment pojawienia się sukni uważa się upowszechnienie w połowie XV wieku wąskiego, dopasowanego do sylwetki stroju cotardie (istniało męskie i kobiece). Cotardie kobiece miało wysoki stanik, rozszerzany do połowy bioder i przechodzący w spódnicę. Stanik z przodu miał głębokie wcięcie i u góry był zakończony kołnierzem. Taki krój sukni optycznie wyszczuplał sylwetkę. Czółko (albo stroik, podwstążnik) – dziewczęca opaska ozdobna, noszona na głowie do chwili zamążpójścia, w Europie od czasów średniowiecza. Często zdobiona motywami roślinnymi. W krajach słowiańskich czółko zachowało się jako element odświętnego stroju ludowego albo regionalnego.

    Blich a. blech – miejsce, w którym bielono płótno. Były to łąki położone w pobliżu rzek, na południowych stokach ze względu na wzmożone działanie słońca. Tkaniny lniane lub konopne - najlepiej w maju lub czerwcu - rozkładano na trawie, by wysychając bielały na słońcu. W celu przyspieszenia bielenia, tkaniny polewano wodą. Czynność tę nazywano blichowaniem, a wykonującą ją osobę - blicharzem. Później blichem nazywano miejsce, gdzie znajdowały się blichownie (bielenie płótna, albo wosku), oraz folusze, pralnie, ługownie czy farbiarnie. Warsztaty te wymagały znacznej ilości wody i energii wodnej, dlatego lokalizowano je w pobliżu rzek. Męski strój dzienny – eleganckie ubranie noszone przez mężczyzn w ciągu dnia do godziny 18.00 lub zachodu słońca (w zależności od tego, co występuje pierwsze). Dzieli się na formalny, czyli żakiet, półformalny – stroller i nieformalny (choć współcześnie uważany za elegancki) garnitur. Cechą dominująca w przypadku pierwszych dwóch zestawów jest ciemna marynarka i szare, kontrastujące spodnie sztuczkowe, co uzasadnia się faktem, że cały ciemny garnitur nie wygląda dobrze w dużym nasłonecznieniu. Zatem zgodnie z tą zasadą garnitur dzienny powinien być w jasnych kolorach. Założenie stroju wieczorowego zamiast stroju dziennego i odwrotnie jest uznawane za faux pas. Jedynym wyjątkiem kiedy można założyć frak w ciągu dnia jest użycie go jako stroju dworskiego podczas audiencji u króla, królowej, papieża lub na gali orderowej.

    Męski strój wieczorowy – eleganckie ubranie noszone przez mężczyzn od godziny 18.00 lub zachodu słońca (w zależności od tego, co występuje pierwsze). Dzieli się na formalny, czyli frak, półformalny – smoking i nieformalny (choć współcześnie uważany za elegancki) garnitur. Cechą dominująca w przypadku pierwszych dwóch zestawów jest czarna marynarka i czarne spodnie z lampasem, co uzasadnia się faktem, że cały ciemny garnitur wygląda dobrze w sztucznym świetle. Zatem zgodnie z tą zasadą garnitur wieczorowy powinien być w kolorze czarnym, ciemnogranatowym lub ciemnoszarym. Założenie stroju wieczorowego zamiast stroju dziennego i odwrotnie jest uznawane za faux pas. Jedynym wyjątkiem kiedy można założyć frak w ciągu dnia jest użycie go jako stroju dworskiego podczas audiencji u króla, królowej, papieża lub na gali orderowej. Strój kaszubski – strój regionalny, noszony przez Kaszubów. Wyszedł z użycia pod koniec XIX wieku. Używane obecnie przez zespoły pieśni i tańca stroje kaszubskie zostały zrekonstruowane po 1945 roku przez etnografów. Jedyną przetrwałą do naszych czasów oryginalną częścią stroju kaszubskiego jest złotnica (złotogłowia).

    Roba (fr robe) – suknia, noszona we Francji już w XV wieku. Jej krój charakteryzował się podwyższonym stanem, trójkątnym dekoltem, długimi, obcisłymi rękawami i trenem. W języku polskim terminu zaczęto używać w drugiej połowie XVIII wieku na określenie strojnej sukni. Nazwę roba stosowano też w odniesieniu do ubioru męskiego, noszonego we Francji w XV wieku. Roba męska miała bufiaste długie rękawy, a całość układała się w wypukłe fałdy.

    Strój biłgorajsko-tarnogrodzki – polski strój ludowy, używany w regionie Biłgoraja i Tarnogrodu. Nazwa stroju stosowana jest przez Barbarę Kaznowską-Jarecką w jej książce pod tym samym tytułem. Strój znany jest również jako strój małopolski. Spotykana nazwa strój biłgorajski to zwykłe uproszczenie nazwy i ze względu na obszar jego występowania nazwa jest obecnie niewłaściwa.

    Ukraiński strój ludowy – odzież noszona przez niższe warstwy ludności zamieszkującej ziemie etnograficznie ukraińskie. Pod pojęciem tym rozumiany jest silnie zróżnicowany pod względem regionalnym zestaw poszczególnych części i odmian stroju noszonego przez Ukraińców zamieszkałych na ziemiach, na których stanowią oni ludność autochtoniczną (obecnie w granicach takich państw, jak Ukraina, Białoruś, Mołdawia, Polska, Rosja, Rumunia i Słowacja). Welon (ubiór) – płat tkaniny, upinany na głowie (lub na nakryciu głowy) i opuszczany na ramiona i plecy, stanowiący część ubioru.

    Bluzka - górna część damskiej garderoby wierzchniej, która wywodzi się z męskiej koszuli. Używana w stroju ludowym od XVIII wieku. W XIX wieku zaczęła być noszona ze spódnicą, a później także z kostiumem. Mankiet – element stroju, zakończenie rękawa lub nogawki u spodni w postaci wywiniętego, przypiętego lub przyszytego paska tkaniny.

    Duchenka, duchna – domowe nakrycie głowy noszone przez kobiety w XVII i XVIII wieku wykonane z tkanin jedwabnych lub płótna, zdobione falbanami i haftem. Terminem tym określa się również nocne nakrycie głowy wykonane z płótna lub barchanu i noszone zarówno przez mężczyzn jak i kobiety. Nef (od łacińskiego navis - statek) - typ statku towarowego, stosowany w XII-XIII wieku w Europie Zachodniej, chociaż pierwsze nefy pojawiać zaczęły się już w drugiej połowie XI wieku.

    Dodano: 19.09.2010. 23:11  


    Najnowsze