• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wisła oddaje skarby Wazów

    24.11.2011. 15:33
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Po trzech latach przygotowań z dna Wisły wydobyto XVII-wieczne skarby: elementy pochodzące prawdopodobnie z Zamku Królewskiego, zrabowane w czasie szwedzkiego potopu. Znalezisko przedstawiono 23 listopada na konferencji prasowej na Uniwersytecie Warszawskim.


     


    "Oto wracają zabytki, które przez 350 lat uważano za zaginione, i których nikt nie spodziewał się jeszcze zobaczyć" - podkreślał jeden z organizatorów projektu "Wisła 1655-1906-2009 - Interdyscyplinarne badania dna rzeki", reporter i płetwonurek, Marcin Jamkowski.

    Według historycznych źródeł, w czasie najazdu na Polskę w XVII w. Szwedzi rabowali na potęgę, a łupy, m.in. dzieła sztuki, spławiali łodziami w dół Wisły, po czym ładowali na statki i wywozili. W archiwach zachowały się wzmianki dotyczące wypadków podczas żeglugi - nadmiernie obciążone zrabowanymi dobrami łodzie tonęły, a łupy ginęły w wiślanym nurcie. "Rabowano wszystko - nawet posadzki, kolumny, fragmenty obramień, rozkładano na części drzwi i portale" - opowiadał organizator akcji "Wisła", dr Hubert Kowalski z Instytutu Archeologii UW, który wraz z Marcinem Jamkowskim i Justyną Jasiewicz z Instytutu Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych UW doprowadził do wydobycia z dna rzeki około 70 fragmentów kamiennej architektury, ważących w sumie ponad pięć ton.

    Chodzi o rzeźby wykonane w marmurach i alabastrach, które prawdopodobnie zdobiły wnętrza. Na jednym z trójkątnych elementów znajduje się herb Wazów, co daje ekspertom niemal całkowitą pewność, że pochodzi z Zamku Królewskiego w Warszawie. "Są to prawdopodobnie elementy z pierwszej fazy przebudowy wnętrza Zamku, z której nie zachowały się żadne ślady materialne. Nie ma nawet dokumentów i rysunków obrazujących, jak zamek mógł wyglądać w tamtym okresie" - podkreślił Jamkowski.

    Wartość znaleziska jest bezcenna - dodał. "Nie da się oszacować wartości zabytków skarbu kultury narodowej. Możemy jedynie przypuszczać, ile podobne przedmioty - z podobnego okresu, podobnej wielkości i urody, kosztowałyby na aukcjach. Element z herbem Wazów szacowaliśmy na około sto tysięcy euro" - podkreślił Jamkowski.

    Na trop tych "skarbów", zgubionych przez Szwedów w trakcie rabunku, prawdopodobnie w 1656 r., naukowcy wpadli dzięki archiwalnym materiałom. "Są w nich wzmianki, że kilka szwedzkich szkup zatonęło w Wiśle i przynajmniej część ładunku wypadła" - poinformował dr Kowalski.

    Ważne okazały się też informacje z roku 1906 r. na temat przypadkowego odkrycia warszawskich piaskarzy, o którym donosiły stołeczne gazety. Podczas prac na Wiśle w okolicach Cytadeli piaskarze znaleźli na dnie rzeki zabytki. Część wyłowionych wówczas fragmentów architektury została utracona w czasie II wojny światowej, część znajduje się dziś w zbiorach Muzeum Historycznego m. st. Warszawy, m.in. marmurowa rzeźba pochodząca z ogrodów Pałacu Kazimierzowskiego, obecnej siedziby władz UW.

    Podczas kwerend archiwalnych natrafiono też na fotografie przedstawiające piaskarzy w łodzi wyładowanej cennymi elementami architektonicznymi, które trafiły do zbiorów warszawskich muzeów. Po 1906 r. nigdy nie wrócono do poszukiwań zrabowanych zabytków - mimo wspomnień piaskarzy, którzy twierdzili, że udało im się wydobyć jedynie część rzeźb leżących na dnie. Wspominali też, że jedna z rzeźb - wspaniały marmurowy orzeł - ze względu na swój ciężar, zerwała liny i wpadła z powrotem do wody.

    Dopiero w 2008 r. odnalezienia ewentualnych pozostałości tamtego znaleziska podjęli się organizatorzy akcji "Wisła 1655-1906-2009". Najpierw zaczęli badać archiwa, biblioteki, analizować historyczne mapy Wisły ze zbiorów dr Piotra Kuźniara z Politechniki Warszawskiej. "Nakładaliśmy je na siebie i udało się ustalić, że na wysokości Cytadeli jej koryto przesunęło się tak, iż możliwe jest, że rzeźby nadal spoczywają w wodzie. Ale też braliśmy pod uwagę, że mogły już dawno trafić pod asfalt Wisłostrady" - wspomina Justyna Jasiewicz.

    Rok 2009 i 2010 zajęły prace w terenie. Pomagał w nich m.in. dr Andrzej Osadczuk z Uniwersytetu Szczecińskiego, posiadający profilomierz osadów dennych - urządzenie pokazujące, co znajduje się na dnie rzeki albo w piasku. Dzięki tym danym naukowcy stworzyli dokładną siatkę dna na interesującym ich odcinku.

    Badań nie ułatwiał fakt, że wody Wisły są nieprzejrzyste, nurt - silny, a dno i głębokość zmienia się z tygodnia na tydzień. Dlatego, zanim do akcji wkroczyli nurkowie, trzeba było wykonać tzw. zwiad elektroniczny - dokładnie wymierzyć dno za pomocą sonarów, GPS, echosondy. To pozwoliło wytypować obiecujące miejsca i wskazać obiekty nienaturalnego pochodzenia, wymagające dokładniejszych oględzin.

    Prowadzenie badań w 2010 r. (które miały potwierdzić wcześniejsze wyniki) utrudniła powódź. Przetaczające się od wiosny do końca sierpnia fale powodziowe naniosły na dno grubą warstwę osadu i mułu, który zasłonił wszystkie wytypowane wcześniej obiekty. Dopiero jesienią, dzięki utrzymującemu się wysokiemu stanowi wody, udało się zbadać miejsca wcześniej niedostępne dla łodzi wyposażonej w sprzęt pomiarowy. Udało się wpłynąć nad zalane łachy i brzegi.

    W dalszych pracach, w 2011 r., uczestniczyły ekipy nurków, którzy intrygujących kształtów wypatrywali wśród stert szkła, opon, cegieł, prętów i innych śmieci, zaściełających wiślane dno. W ostatnich miesiącach udało się zlokalizować poszukiwane zabytki i wydobyć je na powierzchnię. Lżejsze podnosili nurkowie, cięższe wyciągał pływający dźwig. Największy element - marmurowe nadproże, pochodzące prawdopodobnie z wnętrza Zamku Królewskiego - ważył 720 kg.

    Skarby z Wisły trafią do Muzeum Historycznego m.st. Warszawy - dołączą do obiektów wydobytych przez piaskarzy w 1906 r. Najpierw jednak trafią w ręce konserwatorów, którzy je oczyszczą, m.in. z grubej warstwy glonów i innych wodnych organizmów, a potem zabezpieczą.

    Projekt "Wisła 1655-1906-2009 - Interdyscyplinarne badania dna rzeki" zainicjowano pod koniec 2008 r. na UW. Badania prowadzono we współpracy z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Narodowym Instytutem Dziedzictwa. Finansowego projekt wsparli m.in. Urząd Miasta Stołecznego Warszawy, wydziały UW - historyczny i geologii, Instytut Archeologii UW i Klub Absolwentów UW. Podczas badań współpracowano z Komisariatem Policji Rzecznej w Warszawie, Komendą Wojewódzką Państwowej Straży Pożarnej i Komendą Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Legionowie.

    Koordynatorzy projektu i ich współpracownicy mają nadzieję, że wydobycie zabytkowych elementów warszawskiej architektury to dopiero początek interdyscyplinarnego projektu badawczego, który pozwoli zbadać inne rejony dna Wisły.

    PAP - Nauka w Polsce, Anna Ślązak

    zan/ agt/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Dorzecze Wisły – obszar, z którego do rzeki głównej Wisły spływają wszystkie jej dopływy. Granicę pomiędzy dorzeczami nazywa się działem wód dorzeczy. Powierzchnia dorzecza Wisły wynosi według różnych źródeł od 194 424,4 km² do 194 700 km². Powierzchnia dorzecza na terenie Polski wynosi od 168 698,6 km² do 169 100 km². Ogrody Zamkowe to ogród przylegający do Zamku Królewskiego w Warszawie od strony Wisły, pomiędzy zamkiem a Wisłostradą. Obszar ten o powierzchni 5,8 ha położony jest częściowo na i poniżej skarpy warszawskiej w granicach dzielnicy Śródmieście. Fundacja Ja Wisła - polska organizacja pozarządowa zajmująca się m.in. popularyzacją rzeki Wisły. Od początku powstania kieruje nią Przemysław Pasek. Fundacja organizuje m.in. koncerty, kino plenerowe i rejsy po Wiśle, a także remontuje stare łodzie. Przyczyniła się do oczyszczenia warszawskich brzegów Wisły i Portu Czerniakowskiego.

    Martwa Wisła (kaszb. Wislónô Sztremlëzna, niem. Tote Weichsel) – rzeka, będąca częścią Wisły Leniwki, powstała po zmianach koryta rzeki: Cmentarz żydowski w Józefowie nad Wisłą – kirkut społeczności żydowskiej niegdyś zamieszkującej Józefów nad Wisłą. Powstał w XVIII wieku. Ma powierzchnię 1,3 ha. Znajduje się w południowo wschodniej części miejscowości. Został zniszczony podczas II wojny światowej. Obecnie na nieogrodzonym terenie zachowało się kilkadziesiąt fragmentów rozbitych nagrobków.

    Bitwa pod Rudnikiem – walki toczone o przeprawy na Sanie w rejonie Rudnika nad Sanem w czasie I wojny światowej. Krwawe walki prowadzone były w dniach od 14 października do 2 listopada 1914 r. pomiędzy 1., 4. Armią austro-węgierską, a 3. Armią rosyjską. Wojska austro-węgierskie próbowały sforsować San w ramach tzw. kontrofensywy jesiennej (operacja WisłaSan) prowadzonej przez armie sprzymierzone (austro-węgierską i niemiecką). Wojskom austriackim nie tylko nie udało się sforsować Sanu i powstrzymać Rosjan, którzy w nocy z 17 na 18 października przełamali front i utworzyli przyczółki na lewym brzegu rzeki. Operacja Wisła–San zakończyła się niepowodzeniem i odwrotem na linię rzeki Białej i Dunajca, czyli na stanowiska wyjściowe do nieudanej kontrofensywy. W efekcie bitwy, na terenach okalających Rudnik nad Sanem pozostały groby tysięcy zabitych żołnierzy obu armii, ludności cywilnej. Samo miasto zostało zburzone w w 75%. Stary cmentarz żydowski w Czerwińsku nad Wisłą – kirkut społeczności żydowskiej niegdyś zamieszkującej Czerwińsk nad Wisłą. Nie wiadomo dokładnie kiedy powstał, być może w XIX wieku. Znajdował się przy ul. Królowej Jadwigi. Został zniszczony podczas II wojny światowej. Nie zachowały się żadne nagrobki.

    Łachy – jezioro w starorzeczu rzeki Wisła, w woj. mazowieckim, w powiecie lipskim, w gminie Solec nad Wisłą, w miejscowości Kępa Piotrowińska, ok. 2 km od ujścia rzeki Kamienna. Jawornik – dawniej góralskie osiedle o rozproszonej zabudowie, obecnie intensywnie rozbudowująca się dzielnica wypoczynkowa w północnej części miasta Wisły, wzdłuż doliny potoku Jawornik i na otaczających ją zboczach. Jest to również jedna z 7 jednostek pomocniczych miasta Wisła, osiedle nr 3.

    Gwara lasowska – regionalna gwara należąca do dialektu małopolskiego charakteryzująca się naleciałościami z innych dialektów używana w centralnej części Kotliny Sandomierskiej. Używana przez grupę etnograficzną Lasowiaków. Najwcześniejsze wiadomości o tej gwarze pochodzą z roku 1880. Występowała między Wisłą, Sanem, Wisłokiem i Wisłoką.

    Bydgoskie zakole Wisły, zwane także zakolem dolnej Wisły lub kolanem Wisły – mikroregion fizyczno-geograficzny, dziesięciokilometrowy zakręt rzeki Wisły, od miejscowości Solec Kujawski po Fordon, w którym rzeka ta opuszcza Pradolinę Toruńsko-Ebeswaldzką i wpływa do makroregionu Doliny Dolnej Wisły.

    Cmentarz żydowski w Solcu nad Wisłą – kirkut społeczności żydowskiej niegdyś zamieszkującej Solec nad Wisłą. Powstał w 1889. Znajduje się w polu w pobliżu ulicy Leśnej. Został zniszczony podczas II wojny światowej. Obecnie na nieogrodzonym terenie zachował się jeden nagrobek. Kępa Bazarowa – wyspa przy lewym brzegu Wisły w toruńskiej (dzielnica Rudak), oddzielona od lądu tzw. Małą Wisłą. Jest to jedyna zachowana z wielu tzw. "kęp", czyli zalesionych wysp na Wiśle w okolicach Torunia istniejących przed regulacją rzeki w XIX wieku. Nazwa znana jest od średniowiecza i prawdopodobnie pochodzi od zatrzymujących się tu kupców. W 1411 zawarto na niej I pokój toruński. W czasach nowożytnych wyspa była gęsto zabudowana, zamieszkiwali tu partacze - rzemieślnicy wykonujący swój zawód nielegalnie, poza cechami. Od XIX w. stopniowo zaczęła zarastać lasem łęgowym. W okresie międzywojennym zbudowano tu ośrodek sportów wodnych. Znajduje się tutaj punkt widokowy z widokiem na panoramę toruńskiego zespołu staromiejskiego.

    Międzyzakładowy Klub Sportowy "Wisła" Tczew – klub sportowy z Tczewa. Został założony w 1924 roku. Klub ma własny Stadion im. Henryka Guzego o pojemności 6000 miejsc (w tym 179 siedzących). Liczba zawodników: 180. Poza sekcją piłkarską klub posiada również sekcję bokserską. W sezonie 2007/08 Wisła awansowała z Klasy Okręgowej (Grupa II) do IV ligi, po 2 spotkaniach barażowych i począwszy od sezonu 2008/09, występuje w grupie pomorskiej.
    Od sezonu 2009/10, po fuzji z drugim tczewskim klubem piłkarskim - TKP Tczew, powstał Gryf 2009 Tczew kontynuujący blisko 80 lat tradycji futbolowych obu klubów. W sierpniu 2009 - Juniorzy Starsi WISŁY reprezentujący już barwy GRYFA, pod opieką Mikołaja Bykowskiego i Krzysztofa Śliwy, odnieśli spory sukces zdobywając 3 miejsce w kategorii U-18, w prestiżowym turnieju REMES CUP 2009 wygrywając między innymi grupę kwalifikacyjną z Polonią Warszawa. W czerwcu 2009 doszło do rekordowego transferu w historii klubu. Wychowanek Wisły Paweł Wszołek (rocznik 92) trafił do warszawskiej Polonii. Praga – centralna część prawobrzeżnej Warszawy (leżąca na wschód od Wisły), stanowiąca przed 1791 oddzielne miasto. Potocznie nazwą tą określa się znacznie większy obszar, a niekiedy nawet całą prawobrzeżną część stolicy, co zdaniem varsavianistów nie jest prawidłowe. Do dnia 4 lutego 1832 Praga miała pewną samodzielność (jej burmistrz podlegał prezydentowi Warszawy zapewne ze względu na położenie za Wisłą przy braku mostu stałego). Cyrkuł Praga był ostatni w numeracji - VII lub VIII. Następnie został on podzielony na dwa XIV i XV Staropraski i Nowopraski, które miały być później nazwane okręgami Praga Północ I i Praga Południe I.

    Dodano: 24.11.2011. 15:33  


    Najnowsze