• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wystawa historyczna Kuchnia - królestwo pani domu w Krakowie

    25.11.2010. 14:33
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Wystawę "Kuchnia - królestwo pani domu" otwarto w Kamienicy Hipolitów, Oddziale Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Ekspozycja pokazuje kuchnię z końca XIX w. jako samowystarczalne gospodarstwo, którego prowadzenie wymagało nie lada organizacji.

    "Bo tak, jak zdolny mechanik nie zbuduje maszyny bez odpowiedniego warstatu i narzędzi, tak i najlepsza kucharka nie ugotuje smacznego obiadu, nie mając pod ręką potrzebnych naczyń" - pouczała gospodynie Maria Ochorowicz-Monatowa w "Uniwersalnej książce kucharskiej", wydanej we Lwowie w 1926 r.

    I to właśnie sprzęty gospodarstwa domowego prezentowane są przede wszystkim na wystawie w piwnicach Kamienicy Hipolitów. Pośród kilkuset oryginalnych eksponatów zobaczyć można rzeczy niezbędne przed ponad stu laty do gotowania, robienia wypieków, marynat, prania, prasowania, kąpieli oraz utrzymania krakowskich domów w czystości.

    "Prawdę powiedziawszy, gospodarstwo domowe tamtego czasu musiało być samowystarczalne, bo przecież garmażerii, konserw i wszelkich gotowych produktów nie kupowało się w sklepie" - podkreśla kurator wystawy Witold Turdza.

    "Nie było także tak rozwiniętych usług jak w obecnych czasach. Były za to służące. Godziło się je do służby na Rynku, gdzie jesienią odbywał się targ na służące. Dom zwykle miał jedną sługę, czasem dwie. Tą skromną armią dowodziła gospodyni" - dodaje muzealnik.

    Jak daleką drogę przebyły gospodynie domowe w ciągu wieku ukazuje proces prania i prasowania, bez bieżącej wody, elektryczności i wykorzystujących je urządzeń. Ręczne pranie było na tyle ciężką pracą, że praczki wspomagane były przez co litościwsze panie domu dopingiem alkoholowym w postaci kieliszka kolorowej wódki, o czym wspomina Stanisław Broniewski w książce "Igraszki z czasem".

    "Rozlega się więc rytmiczny szurgot bielizny ocieranej o pralkę (). Pani Walentowa na drugie śniadanie dostaje zawodowy kielich kminkówki lub miętówki, po czym zmienia repertuar dotąd zawodzonych pieśni nabożnych i przechodzi do żywszych melodii () Od czasu do czasu czknie się pani Walentowej donośnie, co też jest przywilejem tego zawodu" - opisuje Broniewski.

    Potem pranie trafiało do suszenia na strych, a następnie albo do magla, albo pod domowe żelazko. Prasowanie bywało dosłownie morderczą czynnością, bo nie tylko ciężką ale i ryzykowną. Za sprawą czadu niekiedy kończyło się szpitalem. "Pół biedy, kiedy posiadało się żelazko z duszą. Prawdziwie sądny dzień nastawał, gdy prasowało się żelazkiem na węgiel drzewny" - podkreśla Witold Turdza.

    I przytacza opis Broniewskiego z "Igraszek z czasem": "Mimo mocnego dmuchania i wachlowania żelazkiem na ganku lub w sieni kuchnia wypełniała się czadem, który przesączał się do całego mieszkania. Kobiety chodziły z podsiniaczonymi oczyma i obwiązanymi głowami, a pan domu najchętniej wymykał się w pilnych sprawach na miasto".

    Muzealnicy zgromadzili na wystawie także reklamy prasowe środków spożywczych i czystości oraz preparatów do walki z insektami, np. Zacherlinu, który "Działa zadziwiająco! Zabija - jak żaden drugi" albo "Patentowanego mydła z Murzynem", z którym "pranie nie sprawia przestrachu". Jedną z ciekawszych części wystawy jest bogaty zbiór kuchennych makat z haftowanymi sentencjami, takimi jak: "Dobra gospodyni dom wesołym czyni".CZO

    Wystawę można oglądać do 20 lutego.

    PAP - Nauka w Polsce

    abe/bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Kijanka do prania - narzędzie używane do prania, zazwyczaj w otwartych wodach (w rzece lub jeziorze) w postaci kija lub krótkiej deszczułki (albo drewnianej łopatki). Pranie polega na wielokrotnym uderzaniu obficie zmoczonej wodą sztuki odzieży kijanką i stałym spłukiwaniu jej wodą. Cząsteczki brudu wybijane są mechanicznie spomiędzy włókien tkaniny, a następnie wypłukiwane. Niekiedy podczas prania dodawano niewielkie ilości mazi otrzymywanej przez prażenie mieszanki popiołu roślinnego i łoju - poprzedników mydła. Kamienica Hipolitów – jeden z oddziałów Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, usytuowany przy placu Mariackim w Krakowie. W dwupiętrowej kamienicy mieści się stała wystawa pt. Dom mieszczański, która pokazuje, jak mieszkali krakowianie od XVII do XIX wieku. Budynek, należący niegdyś do rodziny Hipolitów, był wielokrotnie przebudowywany i po gruntownej restauracji został przekazany do użytku muzeum w 2003 roku. Pranie mózgu (nazywane także reformą procesu myślenia albo reedukacją) — termin używany na określenie działań przymusowych albo o charakterze dobrowolnym mających na celu zmianę poglądów lub zachowań jednej lub większej liczby osób. Dyskusyjne jest to, od jakiego momentu działanie nakierowane na zmianę osobowości należy uznać za pranie mózgu.

    Magiel albo maglownica – maszyna, służąca do maglowania, czyli prasowania przy użyciu systemu walców. Maglowaniu poddawane są po praniu na ogół większe sztuki bieliznypościel, obrusy, ręczniki, zasłony, tzn. takie, których prasowanie żelazkiem byłoby uciążliwe i nieefektywne. Marta – imię żeńskie pochodzenia biblijnego. Wywodzi się z aramejskiego rzeczownika mar, mar(a)tha, marta, oznaczającego "pani domu, gospodyni, pani". W Polsce po raz pierwszy zanotowano je w 1265 roku. Do dawnych zdrobnień zaliczała się np. Marusza (wsł., od wsł. Marchwa), oraz m.in. Marocha, Marsza, Marszka, Marucha, Maruchna, Maruszka (też od innych imion na Ma-, np. od Małgorzaty). Istnieje ponad 10 świętych katolickich o tym imieniu.

    Największe przeboje - LIVE – minialbum zespołu Republika, który zawiera 5 nagrań z koncertu, który odbył się 5 września 1998 w klubie Bennohaus w Münster w Niemczech. Album został wydany w 2004 roku jako dodatek do 23/24 numeru czasopisma Pani domu z 31 maja 2004 roku. Polar Westa-85 – drugi model pralki automatycznej ładowanej od frontu wyprodukowanej przez Zakłady Zmechanizowanego Sprzętu Domowego Predom-Polar w latach osiemdziesiątych, a zarazem pierwszy posiadający moduł elektroniczny. Pralka posiadała dwa pokrętła: programatora i termostatu. Włączanie pralki odbywało się przez przycisk na panelu sterowniczym. Dozownik proszku umieszczony był w górnej pokrywie urządzenia, tak jak w przypadku pralki PS 663 BIO. Dodatkowo pralka posiadała dwa klawisze funkcji specjalnych: pranie z zastosowaniem ciepłej wody oraz tryb oszczędnościowy. Zbiornik pralki zawieszony był na 4 sprężynach i 2 amortyzatorach hydraulicznych. W pralce Westa-85 stosowano dwa modele układu elektronicznego sterowania temperaturą kąpieli piorącej i poborem wody EUS-01 oraz EUS-01A. Pralka posiadała programator typu 790A produkcji Predom-Termet. Budowa mechaniczna pralki Westa-85 jest zbliżona do pralki PS 663 BIO.

    Dobra finalne to dobra nabyte przez ostatecznego użytkownika. Są to albo dobra konsumpcyjne zakupione przez gospodarstwa domowe, albo dobra kapitałowe (inwestycyjne); np. maszyny; nabyte przez przedsiębiorstwa. Kuchnia galicyjska - regionalna kuchnia terenów wchodzących niegdyś w skład austro-węgierskiego kraju koronnego Galicji, stanowiąca, jako typowa kuchnia pogranicza, mieszankę kuchni polskiej i kuchni ukraińskiej, z dużymi wpływami kuchni austriackiej, węgierskiej, żydowskiej i innych.

    Sieć domowa (ang. Home Area Network) - lokalna sieć teleinformatyczna obejmująca zasięgiem gospodarstwo domowe, nadzorowana przez aplikację użytkownika i służąca do wymiany danych i sterowania automatyką budynkową oraz niektórymi urządzeniami pozostającymi w dyspozycji odbiorcy końcowego. Sieci takie służą do telemetrii, teledacji i sterowania pracą inteligentnych urządzeń.

    Kuchnia węgierska – kuchnia Węgier należy do kuchni środkowoeuropejskich, wyróżnia się jednak pośród nich charakterystycznymi cechami, co w połączeniu z jej wysoką jakością czyni z niej odrębne zjawisko wśród kuchni świata. Najbardziej znaną z tych cech jest obfite używanie jako przyprawy czerwonej papryki w proszku, współcześnie głównie słodkiej.

    Wernisaż – uroczyste otwarcie wystawy (zazwyczaj dzieł sztuki, ale także innych osiągnięć, np. naukowych lub dorobku miasta), odbywające się przed oficjalnym rozpoczęciem dostępu dla publiczności. Jest połączeniem spotkania środowiskowego, wydarzenia towarzyskiego oraz prezentacji dla mediów i zazwyczaj ma charakter zamknięty. Odbywa się bezpośrednio w miejscu wystawy, pośród eksponatów oraz ewentualnie w jej najbliższej okolicy, np. innych pomieszczeniach lub przyległym terenie otwartym. Wernisażowi mogą towarzyszyć także inne wydarzenia, jak występy artystyczne i inne pokazy uświetniające wernisaż, konferencje dla mediów, przemówienia autora wystawy, a czasem także jego mecenasów lub sponsorów, poczęstunki lub nawet wystawne bankiety itp. Wystawiana jest również księga, do której goście mogą się wpisywać. Guillaume Tirel, znany jako Taillevent (ur. ok. 1315, zm. 1395) – francuski kucharz okresu średniowiecza, kuchmistrz na dworze królów francuskich Filipa VI i Karola V. Ogłoszona przez niego książka kucharska, zatytułowana Le Viandier, wywarła wielki wpływ na sztukę kulinarną średniowiecza oraz na kuchnię francuską.

    Bemar (franc. bain-marie) należy do wyposażenia kuchni. Jest to rodzaj podgrzewacza, zwykle w postaci wózka do którego wkłada się naczynia z potrawami. Zastosowanie bemara wodnego, gdzie temperaturę utrzymywały palniki gazowe, pozwalało na zachowanie ciepła potraw bez obawy przypalenia nawet przez okres 1 godziny po wydaniu z kuchni. Maria z Dzieciątkiem oraz święte Felicyta i Perpetua – późnogotycki obraz namalowany przez nieznanego artystę wielkopolskiego, najpewniej w latach około 1520-25. Nieznana jest również proweniencja malowidła, które najprawdopodobniej jest częścią środkową niezachowanego retabulum ołtarzowego. Cenny przykład gotyckiego malarstwa tablicowego w Polsce. W XIX wieku obraz znajdował się w kolekcji Kwileckich w Wróblewie koło Czarnkowa. Stąd w literaturze dzieło znane jest także jako Obraz z Wróblewa albo Sacra Conversazione z Wróblewa. W roku 1945 obraz został pozyskany do Muzeum Narodowego w Warszawie, gdzie prezentowany jest do dnia dzisiejszego, przy czym obecnie eksponowany jest na międzynarodowej wystawie Europa Jagellonica 1386–1572, która od 20 maja do 30 września 2012 odbywała się w Galerii Kraju Środkowych Czech (GASK – Galerie Středočeského kraje) w Kutnej Horze, a od 8 listopada miała miejsce w Warszawie: w Zamku Królewskim oraz Muzeum Narodowym, które jest miejscem ekspozycji wielkopolskiego dzieła. W dniach od 1 marca do 16 czerwca 2013 miała miejsce trzecia odsłona wystawy w Domu Historii Brandenburgii i Prus (Haus der Brandenburgisch-Preußischen Geschichte) w Poczdamie.

    Pierwsza dama Stanów Zjednoczonych – tytuł przyznawany gospodyni Białego Domu. Stanowisko to tradycyjnie pełnione jest przez żonę urzędującego prezydenta Stanów Zjednoczonych, choć w historii zdarzało się, że tytułem tym określano kobiety niebędące żonami prezydentów, np. jeśli prezydent był kawalerem albo wdowcem, albo w przypadku, gdy małżonka urzędującej głowy państwa nie była w stanie pełnić obowiązków pierwszej damy. Nie jest to stanowisko wybieralne, ani nie wiąże się z żadnymi oficjalnymi obowiązkami lub wynagrodzeniem. Niemniej jednak, pierwsza dama bierze udział w wielu oficjalnych ceremoniach oraz reprezentuje państwo zarówno z prezydentem, jak i bez niego. Tradycyjnie, pełniąc tę funkcję małżonka prezydenta nie pracuje zawodowo. Za organizację oraz prawidłowy przebieg uroczystych wydarzeń, które mają miejsce w Białym Domu odpowiedzialny jest urząd pierwszej damy Stanów Zjednoczonych. Pierwszej damie podlega specjalny personel, w tym m.in. specjalny sekretariat ds. socjalnych, szef personelu Białego Domu, sekretarz prasowy, szef ds. dekoracji kwiatowych oraz szef kuchni. Urząd pierwszej damy jest częścią Executive Office of the President.

    Dodano: 25.11.2010. 14:33  


    Najnowsze