• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wystawa IPN nt. archiwów komunistycznego aparatu represji

    08.10.2010. 13:05
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Zdjęcia aparatury podsłuchowej i obserwacyjnej, zobowiązania do współpracy z organami bezpieczeństwa i opisy procedur prowadzenia kartotek "wrogów ludu" w państwach bloku komunistycznego można m.in. zobaczyć na wystawie IPN otwartej w Warszawie.

    Wystawa plenerowa "...a akta zniszczyć. Archiwa komunistycznego aparatu represji w Polsce i innych krajach Europy" przedstawia model funkcjonowania archiwów byłych komunistycznych służb specjalnych w Polsce i innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej. Ukazuje ona zasady prowadzenia ewidencji operacyjnej i zdobywania wiedzy o obywatelach, w tym inwigilacji.

    Przedstawione zostały metody represji stosowane przez aparat bezpieczeństwa, sposoby niszczenia dokumentacji służb komunistycznych w okresie przemian ustrojowych oraz metody cyfrowego archiwizowania zachowanych akt.

    "Ekspozycja jest wynikiem współpracy Instytutu Pamięci Narodowej i instytucji zagranicznych, głównie wchodzących w skład Europejskiej Sieci Instytucji Archiwalnych Zajmujących się Aktami Tajnych Służb. Jej celem jest przybliżenie zasad funkcjonowania służb specjalnych w krajach komunistycznych. Myślę, że dla mieszkańców stolicy i odwiedzających miasto turystów będzie to wyjątkowa możliwość zapoznania się tym szeroko zakrojonym aparatem represji, zwłaszcza dzięki angielskiemu tłumaczeniu towarzyszącemu umieszczonym na planszach opisom" - mówił podczas otwarcia wystawy p.o. prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Franciszek Gryciuk.

    Pierwsze z tablic wystawy prezentują mapę Europy Środkowo-Wschodniej z wyszczególnieniem nazw komunistycznych służb bezpieczeństwa działających w poszczególnych krajach oraz danych na temat liczebności ich kadr. Dzięki kolejnym planszom zwiedzający mogą zapoznać się z procedurą werbowania tajnych współpracowników, tzw. osobowych źródeł informacji, oraz prowadzenia akcji inwigilacyjnych "wrogów ludu" i używanej w tym celu aparatury podsłuchowej i podglądowej.

    Duża część ekspozycji jest poświęcona tworzeniu i funkcjonowaniu archiwów operacyjnych oraz kartotek z danymi współpracowników i teczkami spraw prowadzonych przeciwko "wrogom ludu". Można zobaczyć jak wyglądały wzory poszczególnych dokumentów oraz niektórzy z funkcjonariuszy je tworzących. W dalszej części zwiedzający mogą zapoznać się z aparaturą, która w latach 80. zaczęła pozwalać na informatyzację zasobów archiwalnych służb specjalnych.

    Ostatni fragment wystawy przedstawia współpracę pomiędzy służbami z poszczególnych krajów bloku komunistycznego, sposoby zafałszowywania przez nie historii połączone z działaniami propagandowymi oraz akcje polskiego SB przeciwko Solidarności. Ekspozycję zamyka prezentacja działań służb z przełomu lat 80. i 90. mających na celu zniszczenie ich archiwów oraz późniejszych działań instytucji archiwalnych zmierzających do rekonstrukcji zasobów komunistycznych służb specjalnych.

    Ekspozycja jest częścią obchodów 10. rocznicy powstania Instytutu Pamięci Narodowej. Będzie dostępna dla zwiedzających do 27 października. AKN

    PAP - Nauka w Polsce

    ls/ jbr/bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Komisja do spraw Służb Specjalnych (KSS) – stała komisja sejmowa zajmującą się opiniowaniem projektów ustaw i rozporządzeń dotyczących służb specjalnych oraz oceną aktów normatywnych o charakterze ogólnym w sprawach działalności tych służb. Do jej zadań należy również: opiniowanie kierunków pracy służb specjalnych w oparciu o informacje przedstawiane przez szefów tych służb, rozpatrywanie corocznych sprawozdań szefów tych służb, opiniowanie wniosków w sprawie powołania poszczególnych osób na stanowiska szefów i zastępców szefów służb specjalnych, opiniowanie projektu budżetu w zakresie dotyczącym służb specjalnych oraz sprawozdania z jego wykonania, ocena współdziałania służb specjalnych podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Ministrowi Obrony Narodowej oraz współdziałania tych służb z innymi służbami i jednostkami wojskowymi nadzorowanymi przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, ocena współdziałania służb specjalnych z organami administracji państwowej i organami ścigania oraz badanie skarg dotyczących działalności służb specjalnych. Służby specjalne – ogólna nazwa opisująca instytucje, które prowadzą działania operacyjno-rozpoznawcze o charakterze niejawnym. Domeną służb specjalnych jest pozyskiwanie i ochrona informacji kluczowych dla zapewnienia wewnętrznego bezpieczeństwa państwa. W państwach demokratycznych działania służb specjalnych wymykają się niekiedy spod kontroli organów nadzorczych. Kontrowersje budzą niektóre techniki stosowane przez służby specjalne, szczególnie te niedozwolone przez prawo ich państwa macierzystego, jak przekupstwo, szantaż, tortury, skrytobójstwo oraz nielegalny handel bronią i narkotykami. Praktyki te są niekiedy usprawiedliwiane ochroną interesów państwa i jego obywateli i dotyczą służb specjalnych zarówno krajów demokratycznych (np. tortury porwanych przez CIA), jak i reżimów dyktatorskich (np. likwidacja opozycjonistów przez radzieckie KGB). Sekretarz Kolegium wchodzi w skład Kolegium do Spraw Służb Specjalnych i zostaje wybrany spośród osób spełniających określone wymagania w przepisach Ustawy o ochronie informacji niejawnych, mający prawo dostępu do informacji niejawnych oznaczonych klauzulą "ściśle tajne". Sekretarza Kolegium powołuje i odwołuje Przewodniczący Sejmowej Komisji do Spraw Służb Specjalnych – Prezes Rady Ministrów.

    Open Government (z ang. otwarty rząd) jest koncepcją zmian funkcjonowania instytucji publicznych, których celem jest zwiększanie dostępu do informacji publicznej i innych zasobów informacyjnych będących w posiadaniu instytucji publicznych, jak również działania na rzecz zwiększenia poziomu transparentności administracji publicznej. Rozwój koncepcji otwartego rządu jest ściśle związany z postępem technologicznym, dostępnością cyfrowych narzędzi ułatwiających komunikację oraz usieciowieniem funkcjonowania jednostek i instytucji. Szkoły KGB w ZSRR – rosyjskie jednostki szkoleniowe Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego Związku Radzieckiego (KGB). W ramach KGB funkcjonowało kilkanaście placówek przygotowujących kadry dla organów bezpieczeństwa państwowego ZSRR oraz służb specjalnych państw pozostających w orbicie wpływów ZSRR (w tym Polski):

    Agent manewrowy - pracownik tajnych służb specjalnych działający najczęściej na terenie swojego państwa lub państw bezpośrednio z nim graniczących. Często zdarza się prowadzenie działalności agenta na obszarze wszystkich krajów świata. Osoba niepodlegająca jurysdykcji sądu kraju, w którym jest zatrudniona. Agent manewrowy jest obdarzony szczególnym przywilejem przez państwo zatrudniające go. Podejmuje on każde działanie (łącznie z z najcięższymi przestępstwami kryminalnymi w rozumieniu prawa kraju, w którym pracuje), które ma na celu ochronę tego kraju, jego interesów gospodarczych i politycznych. Agenci manewrowi werbowani są wśród wieloletnich pracowników służb specjalnych. Agent manewrowy jest funkcjonariuszem komórki zwanej w żargonie operacyjnym agenturą manewrową istota funkcjonowania tej komórki (często tworzonego doraźnie zespołu operacyjnego) nie polega na rodzaju wykonywanych zadań ani na terenie ich wykonania, czy też na koncentracji na czarnym wywiadzie. Są to pracownicy wydzieleni do wykonywania zadań doraźnych, przesuwani elastycznie do czynności które wymagają wzmocnienia kadrowego właściwych zespołów operacyjnych. Równie dobrze mogą to być proste zadania obserwacji obiektowej jak i rozbudowane operacje tworzenia siatek wywiadowczych, kontroli struktur terenowych, czy całkowicie legalne zadania zbierania i analizy informacji w ramach OSINT. Urząd Ochrony Państwa − istniejąca od 10 maja 1990 roku do 29 czerwca 2002 roku instytucja państwa, stanowiąca część (obok zlikwidowanych Wojskowych Służb Informacyjnych) służb specjalnych RP. UOP zastąpił zlikwidowaną Służbę Bezpieczeństwa MSW.

    Henryk Gaworski (ur. 13 stycznia 1928 w miejscowości Zawadów koło Bełchatowa) – polski poeta, prozaik i działacz kulturalny, członek POP i egzekutywy PZPR w Związku Literatów Polskich, według zasobów archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej był kontaktem operacyjnym służb specjalnych PRL ps. Grześ. Micheil Kedia, ros. Михаил Кедия (ur. w 1902 r. w Tyflisie, zm. w 1952 r. lub 20 sierpnia 1954 r.) - gruziński emigracyjny działacz narodowo-wyzwoleńczy, współpracownik niemieckich służb specjalnych, kierownik Gruzińskiego Komitetu Narodowego podczas II wojny światowej, współpracownik amerykańskich służb specjalnych w okresie powojennym

    Policja polityczna – określenie służb specjalnych mających monitorować zdarzenia ze sfery politycznej i badać, czy partie polityczne i inne organizacje działają w sposób legalny i zgodny z konstytucją, a zwłaszcza czy organizacje nie przygotowują zamachu stanu lub nie podejmują działań mających na celu godzenie w ekonomiczne interesy państwa.

    Administracja zespolona jest elementem rządowej administracji terenowej. Chodzi o powiązanie organizacyjne organów tej administracji wyróżnionych przedmiotem działania, należących do różnych działów administracji rządowej (nazwanych w ustawie o administracji rządowej w województwie kierownikami zespolonych służb, inspekcji i straży, np. komendant wojewódzki straży pożarnej, wojewódzki lekarz weterynarii, kurator oświaty, itd.), pod kierownictwem jednego organu o kompetencji ogólnej - wojewody w celu redukcji kosztów administracji, lepszej koordynacji działań i unikania dublowania kompetencji. Przeciwieństwo zasady resortowości. W ramach zespolenia wojewoda jest uprawniony m.in. do powoływania kierowników służb, inspekcji i straży (wyjątki w przypadku komendantów wojewódzkich policji-wymóg opinii wojewody i straży pożarnej-wymóg zgody), do zatwierdzania regulaminów tych jednostek, tworzenia i znoszenia jednostek organizacyjnych stanowiących ich aparat pomocniczy. Co do zasady organy te winny być skupione w jednym urzędzie wojewódzkim i dysponować wspólnym budżetem, ale w praktyce zasada ta doznaje znaczących wyjątków, np. w przypadku policji.

    Dodano: 08.10.2010. 13:05  


    Najnowsze