• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wystawa Kedyw Okręgu Warszawa AK. Dokumenty z lat 1943-1944

    16.03.2011. 13:04
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl


    Plany akcji dywersyjnych, raporty o uzbrojeniu i rozkaz o godz. "W" rozpoczynający Powstanie Warszawskie znalazły się wśród dokumentów z archiwum Kierownictwa Dywersji Okręgu Warszawa AK dostępnych na wystawie czynnej od wtorku w Bibliotece UW.


    Wystawę otwiera sprawozdanie szefa Kedywu AK Józefa Rybickiego za okres od 1 września 1943 do 1 sierpnia 1944 roku. Znalazły się w nim szczegóły dotyczące organizacji i charakterystyki pracy, dywersji bojowej, a także rozliczenia finansowe np. za pogrzeby poległych żołnierzy.

    W kolejnych gablotach można zobaczyć listy lokalizacji posterunków i domów zagrożonych rewizją, konspiracyjne instrukcje i odezwy, np. instrukcje użycia granatów ręcznych oraz rozkazy wykonania wyroków Cywilnego Sądu Specjalnego.

    Na ekspozycji dostępnej w sali wystawowej Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego umieszczono także plany akcji dywersyjnych i sprawozdania z ich przebiegu (m.in. akcji wysadzenia pociągu koło Celestynowa 12 grudnia 1943 roku) oraz dokumenty przedstawiające informacje na temat personaliów członków oddziałów, jak również wnioski o awanse i odznaczenia, wykazy aresztowanych i powstańcze przepustki.

    W czasie okupacji dokumenty te ukrywane były najpierw przez twórcę i pierwszego szefa Kedywu mjra Jerzego Lewińskiego ps. Saper, a po jego śmierci przez jego następcę Józefa Romana Rybickiego ps. Andrzej, który po klęsce Powstania Warszawskiego zdołał je wynieść ze stolicy. Dzięki staraniom wielu osób - m.in. łączniczki Józefa Rybickiego Wandy Zalutyńskiej - dokumenty te w 1945 roku zostały zamknięte w słojach i zakopane w Płochocinie pod Warszawą, szef Kedywu zaś trafił do PRL-owskiego więzienia, gdzie przebywał do 1954 roku.

    Część uratowanych materiałów i własne relacje Józef Rybicki przekazał do Instytutu Historii PAN w 1962 roku, części pozostałych, na skutek trudności w zlokalizowaniu miejsca, a także niebezpieczeństwa aresztowania, przez długi czas nie można było odnaleźć. Poszukiwania zostały podjęte ponownie w 1989 i 1992 roku, już po śmierci "Andrzeja", przez jego córkę Hannę Rybicką. Wykopane dokumenty zostały poddane konserwacji.

    "Decyzję o przekazaniu archiwum do zbioru Gabinetu Rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego Hanna Rybicka podjęła w roku 2005, obecnie proces ten dobiega końca. Na dzień dzisiejszy mamy ponad 1200 kart dokumentów, świadectw działalności szefostwa Kedywu, ale także planów i sprawozdań z przeprowadzanych akcji dywersyjnych i sabotażowych, wniosków awansowych i odznaczeniowych, skrupulatnych rozliczeń finansowych. Równolegle z przekazywaniem poszczególnych zespołów archiwalnych powstaje ich edycja naukowa. To niezwykle cenne dokumenty i cieszy nas możliwość udostępniania ich badaczom, studentom i pasjonatom wiedzy historycznej" - mówiła podczas otwarcia wystawy dyrektor BUW Ewa Kobierska-Maciuszko.

    Kedyw, czyli Kierownictwo Dywersji Komendy Głównej Armii Krajowej, został utworzony 22 stycznia 1943 roku dla skoordynowania działalności sabotażowo-dywersyjnej i partyzanckiej. W jego struktury wszedł: Związek Odwetu, Wachlarz, Tajna Organizacja Wojskowa i grupy bojowe Szarych Szeregów. Na kierownictwo dywersji składały się: biuro studiów oraz referaty operacyjny, szkoleniowy, wywiadu, łączności, produkcji konspiracyjnej, sabotażu kolejowego, przemysłowego, telekomunikacyjnego, chemicznego i bakteriologicznego.

    Ekspozycja będzie czynna do 10 kwietnia. AKN

    PAP - Nauka w Polsce

    akn/ hes/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)

    Akcja Góral (nazywana także "akcją na 100 milionów") – jedna z najważniejszych akcji zbrojnych polskiego podziemia w czasie okupacji. Została przeprowadzona 12 sierpnia 1943 roku w samym centrum Warszawy przy ulicy Senatorskiej przez oddział dyspozycyjny Kedywu KG AK - "Motor", który uprowadził samochód bankowy z pieniędzmi o wartości 105 mln złotych.

    Wysadzenie pociągu w Piasecznie 27/28 września 1943 – akcja Armii Krajowej, przeprowadzona 28 września 1943 roku i mająca na celu wysadzenie pociągu towarowego oraz zdobycie przewożonej nim broni. Akcję wykonał Oddział Dyspozycyjny z grupy "Andrzeja" Kedywu Okręgu Warszawskiego w liczbie 27 żołnierzy.

    Archiwum 4 Kompanii Grupy "KRYBAR" Armii Krajowej składa się z dokumentów wytworzonych w okresie od dnia 1 sierpnia 1944 r. do 29 września 1944 r. przez dowództwo kompanii i podległe mu komórki. Są one niezwykle cenne i unikatowe pod względem badań historycznych nad dziejami powstania warszawskiego, a w szczególności walk na terenie Powiśla i okolic Pałacu Namiestnikowskiego, Hotelu Bristol, Uniwersytetu Warszawskiego, ulic Solec, Tamka, Cicha, Czerwonego Krzyża, Topiel, Dobra. Wśród prawie 200 z nich są m.in.: raporty broni, raporty OdB, rozkazy, meldunki sytuacyjne, rozkazy organizacyjne Grupy "Krybar" oraz III i VIII Zgrupowania, wykazy poborów oficerów i szeregowych oraz listy imienne żołnierzy 4 kompanii.

    Wysadzenie pociągu w Piasecznie 27/28 września 1943 – akcja Armii Krajowej, przeprowadzona 28 września 1943 roku i mająca na celu wysadzenie pociągu towarowego oraz zdobycie przewożonej nim broni. Akcję wykonał Oddział Dyspozycyjny z grupy "Andrzeja" Kedywu Okręgu Warszawskiego w liczbie 27 żołnierzy.

    Kierownictwo Walki Konspiracyjnej (KWK) – organ kierujący akcją bieżącą Armii Krajowej (AK), utworzony wewnątrz Komendy Głównej AK jesienią 1942 roku na mocy decyzji dowódcy AK gen. S. Roweckiego "Grota". W skład KWK wchodzili: dowódca AK, szef sztabu Komendy Głównej AK oraz szefowie poszczególnych pionów: Kedywu, Biura Informacji i Propagandy, Wydziału Kontrwywiadu w II oddziale Sztabu oraz szef Kierownictwa Walki Cywilnej.

    Batalion MiotłaNa przełomie lutego i marca 1944 roku, w strukturach Kedywu KG AK powołany został do życia, obok „Zośki” i „Parasola”, batalion „Miotła”. Dowódcą oddziału został mianowany kpt./mjr służby stałej piechoty, Franciszek Władysław Mazurkiewicz – „Niebora”. Baon powstał na bazie oddziału dyspozycyjnego „Anatol” (od pseudonimu jego pierwszego dowódcy – Seweryna Skowrońskiego), który istniał już od przełomu lat 1939/40, przechodząc w tym czasie różne zmiany organizacyjne. Do organizującej się „Miotły” dołączono pluton „Niedźwiedzi” z Konfederacji Narodu oraz pluton z Powstańczych Oddziałów Specjalnych „Jerzyki”. Były to oddziały o zaawansowanym dorobku w walkach dywersyjnych, sabotażowych i partyzanckich w okresie okupacji. W skład oddziału Anatola w okresie okupacji, wchodziły grupy:

    Zgrupowanie „Żniwiarz” – oddział bojowy Armii Krajowej, działający od sierpnia 1942 jako grupa dywersyjna obwodu Żoliborz Armii Krajowej. Od 1943 stanowił oddział dywersyjno-bojowy „DB-17” Kedywu. W połowie 1943 w ramach obwodu, oddział został przekształcony w 9 Kompanię Dywersyjną. W okresie powstania warszawskiego kompania stanowiła odwód dowódcy obwodu jako zgrupowanie „Dywersja Bojowa XII-9”, od 5 sierpnia nazwane zgrupowaniem „Żniwiarz”. 20 września 1944, po utworzeniu 8 Dywizji Piechoty AK im. Romualda Traugutta, oddział pozostawał w dyspozycji dowódcy dywizji. 30 września 1944 wraz z pozostałymi oddziałami dywizji poszedł do niewoli.

    Dodano: 16.03.2011. 13:04  


    Najnowsze