• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • XIV Festiwal Nauki/Warsztat papiernika, czyli przepis na kartkę papieru

    01.10.2010. 14:20
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    W jaki sposób papier powstawał setki lat temu, a jak dziś możemy go wytworzyć w domu wyjaśniała Anna Czajka z Centralnego Laboratorium Konserwacji Archiwaliów. Prowadzony przez nią "Warsztat papiernika" przygotowało Archiwum Główne Akt Dawnych w ramach XIV Festiwalu Nauki w Warszawie.

    "Czy wiecie kiedy papier wytworzono po raz pierwszy" - pytała uczestników warsztatów Czajka. "Już dwa tysiące lat temu wynaleźli go Chińczycy" - wyjaśniła. Do jego produkcji używali m.in. kory drzew i zużytych sieci rybackich.

    Surowce te przemywano wodą, gotowano w specjalnych roztworach, a następnie miażdżono by uzyskać włóknistą zawiesinę. Tak przygotowaną masę czerpano ręcznie, co umożliwiały specjalne formy papiernicze. Następnie arkusz pobranego papieru osuszano na słońcu.

    Technikę produkcji papieru udoskonalili Arabowie, którzy aby zapobiec rozlewaniu się atramentu po arkuszach kleili je skrobią lub żelatyną. Oni też sprowadzili papier do Europy.

    Jednak możliwość wytwarzania jednej długiej wstęgi papieru, zamiast pojedynczych arkuszy pojawiła się dopiero od XVII wieku, wraz z odpowiednimi maszynami. W następnych latach poszukiwano nowych źródeł pozyskiwania włóknistych materiałów do produkcji papieru i różnych sposobów jego zaklejania. Efektem wielu z tych zabiegów i eksperymentów było pogorszenie jakości i wytrzymałości papieru.

    Współczesny papier wyrabiany jest z drewna, rzadziej bawełny, lnu czy konopi. Dla uzyskania produktu o wysokiej jakości używa się dodatkowo skrawków z przemysłu tekstylnego lub szmat. Gorszej jakości papier wyrabia się z makulatury.

    Surowce mieli się uzyskując w ten sposób włóknistą masę, do której dodawane są różnego rodzaju dodatki. Z niej formowana jest wstęga papiernicza, którą poddaje się prasowaniu i suszeniu.

    W sposób analogiczny do wynalezionego przez Chińczyków - choć na szczęście już bez konieczności użycia sieci rybackich czy wapiennych roztworów - możemy zrobić sobie swój własny papier. Choć współczesna receptura jest znacznie prostsza niż te sprzed 2 tys. lat, to i tak zrobienie jednego arkusza papieru wymaga wprawy i odpowiednich narzędzi.

    Najpierw musimy przygotować włóknistą masę, z której powstanie nasz papier. "Ja używam do tego makulatury, kawałków gazet, które należy porwać na kawałki" - mówiła Czajka. Po kilku godzinach taki zalany wrzątkiem i dobrze namięknięty papier trzeba zmiksować z wodą. W taki sposób powstanie tworzywo, z którego uformujemy własny papier.

      

    Jak tłumaczyła prowadząca warsztaty, do jego wytworzenia potrzebne są dwie ramki, przy czym na jednej z nich trzeba przypiąć dobrze naciągniętą siatkę z drobnymi oczkami. W taki sposób powstanie przyrząd za pomocą którego wybierzemy papier.

    Wyrobioną wcześniej masę umieszczamy w misce z wodą, której musi być tyle, by można było swobodnie zanurzyć w niej nasz "czerpak". Dwie ramki - złożone w taki sposób by sitko znajdowało się pomiędzy nimi - trzeba ustawić pionowo i włożyć je do wody tuż przy krawędzi miski. Na siatce powoli wyjmowanego z wody narzędzia powinna zbierać się nasza papierowa masa.

    Gdy zbierze się ona na sitku, trzeba odlać niewielką ilość wody, która zebrała się na ramce. Ramkę pozbawioną sitka można już odłożyć. Z kolei mokry papier, który zbierze się na siatce należy wyłożyć na suchą ściereczkę. Przed odłączeniem papieru od siatki trzeba ją jeszcze odsączyć z wierzchu gąbką, tak by papier był jak najsuchszy.

    Wyłożony papier należy jeszcze przykryć drugą ściereczką, przyczepić do linki i cierpliwie czekać, aż będzie zupełnie suchy.

    Jak zapewniła Czajka, proces przygotowania takiego papieru daje bardzo duże możliwości, bo jeśli tylko chcemy do naszej papierowej masy możemy dodać np. kolorowe wycinki czy inne elementy. Jednak, aby na wytworzonym papierze można było coś napisać i spowodować trzymanie się atramentu należy go jeszcze "zakleić" czyli posmarować np. klejem do tapet.

    "Na takich kartkach można coś napisać, namalować, ale raczej nie można zrobić z nich obecnie całej książki"- mówiła Czajka.

    PAP - Nauka w Polsce, Ewelina Krajczyńska

    agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Papier elektroniczny (e-papier) – rodzaj wyświetlacza, który swoimi gabarytami i elastycznością dąży do imitacji papieru. Na e-papierze można tworzyć notatki za pomocą odpowiednich narzędzi (np. elektryczny "ołówek") albo na którego powierzchni może być wyświetlany elektronicznie zapisany tekst. Klasa papieru to rodzaj klasyfikacji papieru stosowany przed laty. Klasyfikacja ta wskazywała z jakich surowców włóknistych był wyprodukowany papier. Masa papiernicza włókna pochodzenia organicznego w postaci koloidalnej zawiesiny o ściśle określonej smarności (stopniu zmielenia) i gęstości. Powstaje w procesie produkcji papieru na tak zwanym etapie kadzi maszynowej, w której są już połączone wszystkie masy włókniste (masa celulozy z masą ścieru drzewnego, i z masą z oczyszczonej i rozwłóknionej makulatury). Gotowa masa papiernicza z kadzi maszynowej poprzez wlew jest dostarczana na sito w celu spilśnienia w postać nieodwodnionego papieru.

    Papier dziełowy to rodzaj papieru, stosowany wyłącznie w druku książek. Cechuje go większy wolumen od papieru drukowego zwykłego, przez co książki uzyskują większą objętość niż przy stosowaniu papieru zwykłego drukowego. Papier ten często posiada deseń prążków podłużnych i poprzecznych ("żeberkowanie"), wykonywanych na maszynie papierniczej. Papier o jednolitym przeroczu nazywa się welinowym. Papier ilustracyjny to rodzaj papieru stosowany w druku wypukłym z klisz siatkowych (odbicia tonowane). W celu otrzymania właściwego obrazu na papierze z kliszy siatkowej należy stosować papier cechujący się wysoką gładkością. Produkowany w klasie III, IV i V, w gramaturach 80-140 g/m², wypełniacz kaolinowy w ilości ok 30% całej masy papieru. Powierzchnia papieru mocno satynowana.

    Papier piórkowy – papier przeznaczony głównie do druku książek o małej liczbie stron, aby wyglądały na grubsze. Jego pulchność (stosunek grubości do gramatury) dochodzi do 2,2 (zwykła pulchność papieru wynosi ok. 1,1). Papiery piórkowe produkowane są także w wersji gazetowej. Papier czerpany – to rodzaj papieru wytwarzanego w procesie czerpania, na który składa się etap wyodrębnienia pojedynczych włókien z surowców roślinnych oraz etap formowania papieru z wodnej zawiesiny włókien, odwadnianej na sicie.

    Papier bezdrzewny to rodzaj papieru określanym pod względem zawartości ligniny. Papier bezdrzewny jest pozbawiany ligniny występującej we włóknach drzewnych, a do produkcji tego papieru używa się celulozy. Usuwanie ligniny odbywa się metodami: siarczynową i siarczanową. Papier bezdrzewny w porównaniu do drzewnego jest odporniejszy na procesy starzenia się, ale jest bardziej przezroczysty. Papier graficzny to papier produkowany z przeznaczeniem do druku. Zatem nie jest to jednen rodzaj papieru lecz cała gama papierów, na których można drukować za pomocą różnych technik druku.

    Papier syntetyczny jest syntetyczną imitacją papieru wytworzoną z polimerów, np. z polipropylenu z nieorganicznymi dodatkami i wypełniaczami. W odróżnieniu od papierów wyprodukowanych na bazie włókien naturalnych, papier syntetyczny cechuje bardzo wysoka odporność na środki chemiczne, promienie UV, wodę, tłuszcz, odporność na przedarcie. Te jego cechy sprawiają, że jest dobrym materiałem do produkcji np. map, instrukcji, przywieszek. Łączy zalety trwałej folii z wyglądem i fakturą papieru i daje się zadrukować i obrabiać po druku na wzór papieru. Na wzór papieru wyróżnia się papiery syntetyczne jednowarstwowe i wielowarstwowe, powlekane i niepowlekane. Papier syntetyczny powstał w latach sześćdziesiątych. Używany jest nie tylko jako podłoże drukowe, ale znajduje też inne zastosowania, np. zastępuje tradycyjny papier japoński w modelarstwie (syntetyczny papier japoński). Istnieją też papiery półsyntetyczne: dwie warstwy celulozy przedzielone są warstwą polimerowej folii.

    Papiernica - rodzaj maszyny służący do wytwarzania wstęg papieru z masy papierniczej. Papiernica składa się z kilkunastu różnych zespołów urządzeń, które wykonują kolejne fazy procesu technologicznego wytwarzania papieru.

    Papier gazetowy – rodzaj papieru przeznaczonego do druku typograficznego jednobarwnych gazet, paragonów, biletów i innych druków jednorazowych, na których nie pisze się atramentem. Jest to najtańszy rodzaj papieru. Produkowany jest w gramaturze 50 g/m² w klasie VIII lub X, o powierzchni maszynowo gładkiej. Masa celulozowa i ścier są niebielone, papier zaklejany w masie. Samozrywalność w kierunku podłużnym nie niższa niż 2750 m. Papier gazetowy na ogół jest barwy białej, bywa też barwiony. Lignina - popularna nazwa rodzaju miękkiej, białej, marszczonej bibuły, która jest produktem odpadowym przy otrzymywaniu papieru z drewna. Lignina jest stosowana jako tani wypełniacz opakowań oraz materiał do czyszczenia, który łatwo wchłania znaczne ilości wody.

    Torba papierowa – najczęściej reklamowa torba papierowa tradycyjnie produkowana z papieru wytworzonego z makulatury typu Kraft. Zwykle używany jest papier o gramaturze 80–110 g/m², bardzo często o fakturze prążkowanej. Papier powlekany - papier dodatkowo uszlachetniony metodą nakładania na powierzchnię papieru podkładowego o gramaturze 40-160 g/m², mieszanek pigmentowo-klejowych lub metodą wylewania i żelatynowania w podwyższonej temperaturze, następnie wygładzania specjalnymi walcami, przeznaczony przede wszystkim na druki wielobarwne.

    Dodano: 01.10.2010. 14:20  


    Najnowsze