• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • XV Festiwal Nauki w Warszawie/Wielki Al na Pikniku Geologicznym w Warszawie

    28.09.2011. 00:33
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Wielki Al, pupil studentów Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego, jest allozaurem. To wierna kopia "tyranozaura swoich czasów" okresu jury umieszczonej przed budynkiem wydziału. To najprawdopodobniej największy znaleziony dinozaur tego okresu - niezwykle inteligentny, silny, szybki, przewyższający walorami sprawnościowymi kredowego tyranozaura. O wielkim Alu, jego współczesnych kuzynach i urokach zawodu geologa opowiedział PAP podczas Pikniku Geologicznego w Warszawie Michał Ruszkowski, student IV roku geologii.

    Wielki Al mógł żyć ok. 145-155 milionów lat temu. To główny okres, z którego pochodzą znajdowane szczątki dinozaurów tego gatunku. Miał potężne łapy, którymi mógł przewrócić duże dinozaury roślinożerne. Potrafił po drganiach ziemi rozpoznać, jak daleko jest przyszła ofiara lub czy daleko jest zagrożenie. Był bardzo inteligentny. Skąd to wiadomo?

     

    "Inteligencję wymarłych gatunków zwierząt ocenia się podczas skanowania czaszki. Robimy odlewy puszki mózgowej i na bazie kształtu porównujemy je z dzisiaj żyjącymi zwierzętami. Najbliższymi kuzynami dinozaurów są krokodyle i aligatory, jak również ptaki. Ptaki mają bardziej rozwinięte mózgi pod względem sprawności myślenia, tworzenia ciągów przyczynowo-skutkowych. Za to krokodyle mają bardzo dobrze rozbudowane ośrodki węchu, odbioru wszelkich drgań" - tłumaczył Michał Ruszkowski.

    Jak wyjaśniał zgromadzonym na pikniku gościom festiwalu nauki, czaszka szpony i miednica to najważniejsze elementy szkieletu dinozaura. Nawet kształt zębów wskazuje badaczom, czy dinozaur był drapieżny, czy prowadził nocny czy może dzienny tryb życia.

    Michał Ruszkowski kierował dzieci szczególnie zainteresowane tą tematyką do Muzeum Ewolucji w Pałacu Młodzieży w Warszawie, gdzie można zobaczyć większą ekspozycję kości dinozaurów, m.in. kompletny szkielet kuzyna tyranozaura

    Piknik Geologiczny zorganizowany na UW skierowany był przede wszystkim do rodzin z dziećmi. Ogromnym zainteresowaniem cieszyły się symulowane wybuchy wulkanu, na stanowiskach można było zapoznać się ze zwierzętami, które żyły przed dinozaurami, obejrzeć i dotknąć prawdziwe skamieniałe kości mamutów, a potem składać mamuty z papieru, kolorować, wycinać... Zabawy z nauką uzupełniała ekspozycja książek dla dzieci o dinozaurach i pokazy obrazujące pracę geochemików, m.in. tworzenie kryształów.

    W organizację pikniku zaangażowało się dużo młodych ludzi. Zorganizowali się na facebooku jako grupa towarzyska. Osoby studiujące, związane z samorządem studenckim, pod opieką prowadzących pracowników naukowych przygotowały prezentacje popularyzujące geologię - naukę, z którą wciąż wiąże się wiele stereotypów.

    "Chcemy przed wszystkim zwalczyć stereotyp nudnej geologii i wytłumaczyć społeczeństwu, na czym polegają badania geologów. Nie chcielibyśmy też, żeby mylono nas z geografami. Geologia bada ziemię i procesy, które na niej zachodzą oraz jak te procesy wpływają na ludzi - trzęsienia ziemi, tsunami" - definiował cele organizatorów Ruszkowski.

    A jak to jest studiować na geologii? Jak zapewniał rozmówca PAP, z pewnością nie jest to nic nudnego. Polscy paleontolodzy szukają skamieniałości. najczęściej na Pustyni Gobi. Ekipy badawcze są łączone z paleontologami mongolskimi, amerykańskimi, japońskimi - bardzo dobrze rozwinięta jest współpraca międzynarodowa. Polacy mają duże sukcesy w poszukiwaniu skamieniałości szkieletów zwierząt żyjących na terenie Azji.

    Obecnie wyjazdy organizowane są w grupach po 20-30 osób, z udziałem studentów. Podczas takiej wyprawy w namiotach powstaje niezależna placówka, która może na przykład przez miesiąc eksplorować skamieniałości. Na wyjazd badawczy student IV-V roku musi sobie zasłużyć dobrymi wynikami w nauce.

    "Nasi koledzy dwa lata temu pojechali na Madagaskar szukać różnego rodzaju skamieniałości - drzew, organizmów morskich. Już po kilku latach nauki można pojechać w różne rejony świata. To bardzo zachęca do studiowania geologii. My też spędzamy wakacje na wyjazdach, kursach terenowych, zwiedzamy kopalnie, kamieniołomy, chodzimy w teren, wiercimy. Jest to bardzo interesujące dla osób, które poszukują czegoś więcej niż zwykłe studiowanie w salach" - podsumował Michał Ruszkowski.

     

    PAP - Nauka w Polsce, Karolina Olszewska

     

    agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Zauropody (Sauropoda) – infrarząd dinozaurów z rzędu dinozaurów gadziomiednicznych (Saurischia). Należały do niego największe zwierzęta lądowe, jakie kiedykolwiek stąpały po ziemi. Wszystkie były roślinożerne. Odkryto, że ostatnie z zauropodów, żyjące około 65 mln lat temu na terenie dzisiejszych Indii, mogły żywić się także trawami, na co wskazują przeprowadzone przez Caroline Stromberg i współpracowników badania skamieniałych odchodów znalezionych w Indiach. Wcześniej uważano, że trawy pojawiły się długo po wymarciu dinozaurów (w oligocenie). Terrestrisuchus – rodzaj niewielkiego krokodylomorfa z grupy Sphenosuchia żyjącego w późnym triasie na obecnych terenach Europy. Jego szczątki zostały odkryte wiosną 1952 roku w kamieniołomie Pant-y-ffynon w Glamorgan w południowo-zachodniej Walii i opisane przez P. J. Crusha w 1984 roku. Holotypem jest niemal kompletny szkielet (P.47/21) i jego odcisk (P.47/22). Skały, w których odnaleziono skamieniałości oceniono na przedretyckie. Terrestrisuchus był niewielkim zwierzęciem – mierzył poniżej 80 cm długości. Miał krótki tułów, długie proste kończyny ustawione pod tułowiem oraz długi ogon. Obręcz miedniczna znajdowała się wyżej niż barkowa. Zarówno kończyny przednie, jak i tylne były palcochodne. Crush nie był pewien, czy skamieniałości należały do osobników młodocianych, czy reprezentowały gatunek małych krokodylomorfów, jednak drugą spośród tych teorii uznał za bardziej prawdopodobną. Według Davida Allena odnalezione okazy Terrestrisuchus gracilis to osobniki zmarłe przed osiągnięciem dojrzałości. Allen stwierdził, że należą one do tego samego gatunku co Saltoposuchus connectens, znany jedynie ze skamieniałości osobników dorosłych, a Terrestrisuchus uznał za młodszy synonim rodzaju Saltoposuchus. Analiza histologiczna kości Terrestrisuchus sugeruje, że rósł on stosunkowo szybko jak na przedstawiciela Crurotarsi – tempo jego wzrostu jest porównywalne z występującym u krokodyli, jednak niższe niż u dinozaurów. Argentynozaur (Argentinosaurus) – dinozaur gadziomiedniczny z grupy zauropodów, którego skamieniałości pochodzą z wczesnej kredy (około 100 mln lat temu). Wagę zwierzęcia szacuje się na 70-80 ton, a długość na około 33 metry. Ponieważ odnaleziono bardzo fragmentaryczne skamieniałości szkieletu argentynozaura, wymiary te mogą być znacznie przeszacowane. Zauropod ten żył na terenie dzisiejszej Argentyny. Miał puste żebra, co jest niezwykłą cechą u zauropodów. Rodzaj obejmuje jeden gatunek – Argentinosaurus huinculensis.

    Cochleosaurus jest nazwą żyjącego w późnym karbonie (Moskow, około 310 milionów lat temu) płaza z rzędu temnospondyli. Zamieszkiwał tereny obecnej Europy środkowo-wschodniej. Jego szczątki odkryto na terenie Czech, w pobliżu Nýřan. Był to średniej wielkości drapieżnik, długości 120-160 cm, wiodący lądowo-wodny tryb życia, podobnie jak dzisiejsze krokodyle. Liczne skamieniałości (odkryto około 50 okazów zwierzęcia) wskazują, że był bardzo rozpowszechnionym na tym terenie mięsożercą. Żywa skamieniałość (niepoprawnie: żywa skamielina) – pojęcie używane w stosunku do żyjących gatunków czy też grup roślin oraz zwierząt znanych poza tym jedynie ze skamieniałości i nie mających bliskich żyjących krewnych. Gatunki określane tym terminem przeżyły masowe wymieranie w przeszłości i z reguły ograniczają się do jednego czy kilku gatunków.

    Spinophorosaurus – rodzaj bazalnego zauropoda żyjącego w jurze na obecnych terenach Nigru. Jest najbardziej kompletnym znanym obecnie bazalnym zauropodem. Został opisany w oparciu o kilka kości czaszki oraz niemal kompletny szkielet pozaczaszkowy (GCP-CV-4229). Paratypem jest NMB-1698-R – okaz obejmujący fragmentaryczną czaszkę oraz niekompletny szkielet pozaczaszkowy. Należy do niego także kilka kości nieobecnych u holotypu. Identyczna morfologia kości czaszki, zębów, szkieletu osiowego i łopatek oraz bliskość obu szkieletów potwierdza ich przynależność do tego samego gatunku. Skamieniałości wydobyto z datowanych na środkową lub późną jurę osadów w departamencie Agadez w Nigrze. Stratygraficzna i filogenetyczna pozycja Spinophorosaurus sugeruje środkową jurę, przypuszczalnie bajos-baton, lecz nie można wykluczyć, że osady te pochodzą z dolnej jury. Z tylnej strony kości kwadratowej nie występuje wklęsłość, co jest cechą plezjomorficzną, u zauropodów zanotowaną wcześniej jedynie u Tazoudasaurus. Spinophorosaurus miał 25 kręgów przedkrzyżowych – w tym 13 szyjnych – 4 krzyżowe i ponad 37 ogonowych. W pobliżu obręczy miednicznej holotypu odnaleziono dwie przypominające kolce osteodermy, za życia zwierzęcia znajdujące się prawdopodobnie na końcu ogona. Podobne osteodermy pokrywają środkową część maczugi ogonowej zauropoda z rodzaju Shunosaurus. Dystalne kręgi ogonowe Spinophorosaurus były jednak mniejsze od proksymalnych, co dowodzi, że maczuga tego typu nie występowała u dinozaurów należących do tego rodzaju. Vancleavea – rodzaj archozauromorfa z kladu Archosauriformes żyjącego w późnym trasie na terenach dzisiejszej Ameryki Północnej. Holotypem jest niekompletny szkielet pozaczaszkowy oznaczony PEFO 2427, odkryty w osadach formacji Chinle na terenie Parku Narodowego Skamieniałego Lasu w Arizonie. Liczne skamieniałości (przeważnie kręgi i osteodermy) Vancleavea odkryto w stanach Arizona, Nowy Meksyk, Teksas i Utah; prawie kompletny szkielet z zachowaną czaszką, oznaczony GR 138, odkryto na terenie Ghost Ranch w Nowym Meksyku. Wiek znanych skamieniałości wskazuje, że rodzaj Vancleavea przetrwał prawie 20 milionów lat, od karniku do retyku; gatunki zwykle nie istnieją tak długo, co może sugerować, że rodzaj Vancleavea obejmował więcej niż jeden gatunek. Najbardziej kompletne szkielety przedstawicieli tego rodzaju różnią się między sobą proporcjami niektórych kości, jednak obecnie nie da się stwierdzić, czy różnice te dowodzą, że szkielety należały do zwierząt z różnych gatunków czy zwierząt z tego samego gatunku w różnym wieku. Nesbitt i współpracownicy (2009) zaliczyli do rodzaju Vancleavea tylko jeden gatunek – gatunek typowy tego rodzaju, V. campi.

    Eoraptor – rodzaj wczesnego dinozaura żyjącego w późnym triasie na terenie współczesnej Ameryki Południowej. Jego skamieniałości odkryto w formacji Ischigualasto w północno-zachodniej Argentynie, w osadach datowanych na karnik, około 232–229 mln lat. Zostały one odkryte w 1991 roku przez Ricarda Martíneza i opisane w 1993 przez Paula Sereno i współpracowników. Eoraptor był niewielkim dinozaurem, osiągającym długość około 1 m, ogólną budową i rozmiarami przypominającym prawdopodobnie ostatniego wspólnego przodka wszystkich dinozaurów. Eoraptor miał nietypowe dla większości dinozaurów uzębienie heterodontyczne, jest też jedynym, obok współczesnych mu niewielkich dinozaurów gadziomiednicznych Eodromaeus i Pampadromaeus, znanym dinozaurem mającym zęby na kości podniebiennej. Kończyny przednie, zakończone chwytnymi trójpalczastymi dłońmi, stanowiły mniej niż połowę długości kończyn tylnych, co sugeruje dwunożność eoraptora. Kształt koron zębów wskazuje, że Eoraptor był wszystkożerny lub całkowicie roślinożerny. Troodon – rodzaj ptakopodobnego dinozaura z rodziny troodontów (Troodontidae), żyjącego pod koniec okresu kredowego, około 70 mln lat temu. Jego nazwa oznacza „raniący ząb”. Odkryty w 1855 w Ameryce Północnej. Jego zęby posiadają charakterystyczne ząbkowania i pod niektórymi względami przypominają zęby dinozaurów roślinożernych, co sugeruje wszystkożerność troodona. Jest jednym z najinteligentniejszych znanych nieptasich dinozaurów. Jest on szeroko rozsławiony w wielu książkach popularnonaukowych jako „najinteligentniejszy dinozaur”. Znane są gniazda i embriony należące do tego zwierzęcia. Żył on w sąsiedztwie takich dinozaurów jak orodrom czy daspletozaur.

    Revueltosaurus – rodzaj archozaura z grupy Crurotarsi żyjącego w późnym triasie na terenie dzisiejszej Ameryki Północnej. Gatunek typowy rodzaju, Revueltosaurus callenderi, został opisany przez Adriana Hunta w 1989 roku w oparciu o niemal kompletny ząb z kości przedszczękowej (NMMNH P-4957). Hunt uznał R. callenderi za dinozaura ptasiomiednicznego. Bardziej kompletne szczątki, odnalezione w datowanych na noryk, około 209 mln lat, osadach formacji Chinle na terenie Parku Narodowego Skamieniałego Lasu i opisane w 2005 roku przez Williama Parkera i współpracowników, dowiodły, że Revueltosaurus w rzeczywistości nie był dinozaurem, lecz przedstawicielem kladu Crurotarsi, obejmującego archozaury bliżej spokrewnione z krokodylami niż z ptakami (inni autorzy, jak Parker i in., na określenie tego kladu używają nazwy Pseudosuchia). Czaszka Revueltosaurus była długa i niska. W kości przedszczękowej znajdowało się co najmniej pięć zębów, zaś w szczękowej – dziewięć lub dziesięć zębodołów. Budowa stawu skokowego górnego jest typowa dla krokodyli. Kość udowa bardzo przypomina tę turfanozucha – ma duży czwarty krętarz i słabo wykształconą głowę. Cechy uzębienia, wykorzystane wcześniej do zaklasyfikowania Revueltosaurus do Ornithischia, są obecnie uznawane za konwergentne u dinozaurów ptasiomiednicznych i niektórych Crurotarsi. W późniejszych pracach również włączano Revueltosaurus do Crurotarsi, a nie Dinosauria. Niektóre analizy kladystyczne sugerują jego bliskie pokrewieństwo z Ornithosuchidae, a inne z aetozaurami.

    Crocodylus – rodzaj krokodyli z rodziny krokodylowatych (Crocodylidae). Obejmuje 12 współczesnych gatunków żyjących w tropikalnych regionach Afryki, Azji, Australii, Ameryki Północnej i Południowej. Do rodzaju Crocodylus zaliczano również gatunki opisane w oparciu o skamieniałości pochodzące z kredy, co sprawiło, że Crocodylus bywa postrzegany jako prastary i ewolucyjnie konserwatywny rodzaj. Cechy na podstawie których przypisywano mezozoiczne szczątki do tego rodzaju to jednak głównie plezjomorfie i jako takie nie są filogenetycznie informatywne. Nowsze analizy genetyczne jednoznacznie wskazują, że Crocodylus to znacznie młodsza radiacja, a poziom zróżnicowania genetycznego pomiędzy współczesnymi przedstawicielami rodzaju jest bardzo niski. Badania genetyczne i morfologiczne sugerują, że krokodyl wąskopyski oddzielił się linii ewolucyjnej prowadzącej do pozostałych Crocodylus około 12–24 mln lat temu i jest od nich na tyle odmienny, że zasadne staje się zaliczenie go do odrębnego rodzaju Mecistops, a nie Crocodylus.

    Dodano: 28.09.2011. 00:33  


    Najnowsze