Możliwości wybudowania w naszym kraju olbrzymiego radioteleskopu, jednego z największych na świecie - to jeden z tematów poruszanych podczas XXXV Zjazdu Polskiego Towarzystwa Astronomicznego, odbywającego się w Gdańsku.



Obecnie największy polski radioteleskop ma średnicę 32-metrów i pracuje w Centrum Astronomii UMK w Piwnicach koło Torunia. Z kolei największe na świecie pojedyncze w pełni sterowalne anteny mają po około 100 metrów. Naukowcy z Torunia i Gdańska proponują wybudowanie w Polsce instrumentu, który znalazłby się w gronie największych na świecie.

Według pomysłu, radioteleskop powinien mieć średnicę 90 metrów. Tego typu instrument powinien być zlokalizowany w terenie słabo zurbanizowanym, bez dużego przemysłu w pobliżu, aby zminimalizować problem zakłóceń radiowych. Jako najlepsza lokalizacja rozważane są Bory Tucholskie, a dokładniej okolice miejscowości Dębowiec.

Koszt wybudowania takiego radioteleskopu wyniesie około 100-150 milionów złotych. Wszystkie środki na budowę mogą pochodzić ze środków Unii Europejskiej, z puli dla województw kujawsko-pomorskiego i pomorskiego. Projekt został umieszczony na Polskiej Mapie Drogowej Infrastruktury Badawczej MNSiW, który stanowi listę kluczowych projektów inwestycyjnych dla polskiej astronomii. Gwarantuje to finansowanie kosztów działania instrumentu po jego wybudowaniu. Projekt jest już także wpisany w Koncepcję Przestrzennego Zagospodarowania Polski 2030.

"Liczymy na powtórzenie historii z Effelsbergu w Niemczech i Jodrell Bank w Wielkiej Brytanii. Tam najpierw wybudowano wielkie radioteleskopy, potem powstały bardzo silne ośrodki naukowe, które głównymi członkami wszystkich znaczących projektów radioastronomicznych na świecie" - powiedział dr Marcin Gawroński z Centrum Astronomii UMK, związany z projektem radioteleskopu.

Radioteleskop będzie obejmować zakres częstotliwości od 0,1 GHz do 22 GHz, Zostanie wyposażony w wielowiązkowy system obserwacyjny. W odróżnieniu od istniejących dużych radioteleskopów ma być przeznaczony do wykonywania przeglądów nieba, czyli będzie stanowić swego rodzaju "radiowe OGLE" (OGLE to bardzo udany polski projekt przeglądu nieba w zakresie optycznym). Poza tym instrument znacznie zwiększy czułość EVN, ogólnoeuropejskiej sieci radioteleskopów (European VLBI Network).

Zaplecze naukowe projektu stanowią Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz Politechnika Gdańska. Nadzór nad instrumentem miałoby pełnić Narodowe Centrum Radioastronomiczne, zarządzane przez konsorcjum instytucji naukowych. Z radioteleskopem związane ma być też Centrum Inżynierii Kosmicznej. Do przyłączenia się do projektu zaproszone zostały też inne polskie ośrodki naukowe.

Radioteleskop będzie nosić nazwę Hevelius, na cześć Jana Heweliusza, słynnego gdańskiego astronoma, którego 400. rocznicę urodzin obchodzimy w tym roku. 

PAP - Nauka w Polsce

ast/ agt/bsz